"مراد از تألیف در اینجا پدید آوردن است. پدید آوردن هر آن چیزی که سرچشمه و محرّکش عقل و استدلال و اندیشه، یا تخیّل و احساس و عاطفه است. به سخنی دیگر، هر آنچه در حوزه علم و پژوهش قرار می­گیرد یا در قلمرو فرهنگ، به عبارتی دیگر، تألیف در معنای گسترده کلمه همان آفرینش­های فکر و اندیشه و نظر و هنر است؛ هر آنچه ذهنهای آفرینشگر و استعدادهای بارآور بنا به سببی، مثلاً ضرورت و نیاز و جز آن، از نیست به هست تبدیل می­کند. تألیف به دو توجه و مراقبت خاص نیاز دارد:

1.      باز کردن راه برای شکفتن استعدادها و علاقه­ها.

2.      هدایت کردن استعدادها و علاقه­ها در مسیرهایی که نیازهای برآورده نشده جامعه، یا به طور کلی عصر و زمانه را، برآورده سازد.

برای تحقق این دو، هم حذف مانعها و مشکلها ضرورت دارد، و هم ایجاد عاملها و انگیزه­های جاذب. حذف دافعه و ایجاد جاذبه دوشادوش هم و هماهنگ با یکدیگر و در همه مراحل از ضروریات است." (آذرنگ، ۱۳۷۳).

باید به این نکته توجه داشت که سیاست­های پژوهشی اعم از سیاست­های تألیف و ترجمه زمان حال، تابع برنامه­هایی است که از گذشته آغاز شده و به آینده نیز می­انجامد. در واقع، یکی از زیربخش­های عمده سیاستِ پژوهشی و تألیفی این است که فعالیت­های پدیدآوران در زمان حال، زیر پوشش سیاستی واحد و همخوان قرار گیرد. جامعه اکنون اطمینان پیدا کند که پدیدآورانش به پدیدآوردن مشغول و محصول کار آنان در ثمر است. سیاست پژوهشی مانند بذری که می­کاریم و شاهد رویش و رشد و ثمر آن هستیم. از زیر بخش­های عمده سیاستِ پژوهشی و تألیف این است که جامعه از فعالیت­های پدیدآوران در طی دوره­های کوتاه­مدت، میان­مدت، و بلندمدت اطمینان می­یابد، مانند کشت گیاهانی که یکساله به ثمر نمی­رسد، مثل کشت درختان میوه، یا کشت چندین گونه گیاه مکمّل در کنار یکدیگر، یا تغییر محصولات و جایگزین ساختن آنها با محصولات دیگر. پیداست که رسیدن به چنین هدفی به استراتژی­های حساب شده، بلندمدت، و مرتبط به یکدیگر نیاز دارد  (آذرنگ، ۱۳۷۳).

          برای نمونه، برخی پژوهش­ها نیاز به سرمایه­گذاری بلندمدت دارند تا خوب پرورش یابند و مانند درختان گردو هستند که بعد از یک دوره سرمایه­گذاری چندین ساله، سرانجام برای یک مدت طولانی ثمر و نتیجه می­دهند و عمر مفید طولانی دارند. اما برخی پژوهش­ها، به همان اندازه­ای که دوره سرمایه­گذاری روی آنها کوتاه است، دوره نتیجه دهی و ثمربخشی آنها نیز کوتاه است و ثمره آنها نیز چندان ارزش مادی ندارد. در نتیجه، باید هر سال دوباره آنها را کاشت تا بتوان دوباره برداشت کرد. مانند سرمایه­گذاری روی سیب­زمینی می­ماند که در مدت کوتاهی می­توان آن را کاشت، و بعد در مدت کوتاهی برداشت کرد و با قیمت ناچیزی به فروش می­رسد و بوته­های آن را باید هرسال از ریشه کند و دور ریخت و عمر مفید آن بسته به شرایط جوی خیلی کوتاه است. اگر درست کاشته نشود، و کود ریشه و سم آفات نباتی به آنها زده نشود، کرم ریشه سریعاً آن را خراب می­کند. گاهی اگر درست کاشته نشود، مانند طرح­های بی­سرانجام است که مدیران افتتاح می­کنند و بعد از مدت کوتاهی متوجه می­شوند که طرح مشکل ساختاری دارد و در نتیجه بی ثمر می­ماند. مانند: طرح دوچرخه سواری از امیرآباد تهران تا میدان ولیعصر که هنوز هم آثار بی برنامه بودن آن در جدول وسط بلوار کشاورز پیداست.

سیاست­های علمی و پژوهشی هر کشوری، بازتابی از سیاست­های فرهنگی و اقتصادی آن جامعه است. به عنوان پرسش، چرا ایران در عرصه اختراع، نوآوری و پروانه­های ثبت اختراع در عرصه جهانی ضعیف است، برای این­که دولت در سیاستگذاری حمایت از اختراعات و مالکیت­های فکری خیلی ضعیف عمل کرده است.

سیاست­های پژوهشی، نوآوری و تألیفی به مثابه کاشت درختان گردو، نیازمند برنامه ریزی بلندمدت است. البته نباید از برنامه ریزی کوتاه مدت برای واردات گردو (ترجمه آثار خارجی) و کاشت درختان و گیاهان زود­ثمر ­دهنده بی­توجه بود، اما باید اصولی عمل کرد وگرنه باید تا ابد واردکننده بود. به قول استاد آذرنگ سیاست­های تشویقی، ترویجی، حمایتی، و تبلیغی دولت از ارکان اصلی سیاستگذاری تألیفی و پژوهشی است. "این سیاست­ها به منزله اهرم­های نیرومندی برای حمایت از پدیدآوردن و تحکیم و تقویت مبانی است. تألیف، آفرینش و شکوفایی اندیشه و نظر است؛ گلی است که از گلستان روح می­شکفد. دولت از یاد نبرد که وظیفه و مسؤولیت باغبانی روح ملت با اوست" (آذرنگ، ۱۳۷۳).

منبع

آذرنگ، عبدالحسین (۱۳۷۳). فصلنامه کتاب، دوره پنجم، شماره اول و دوم، بهار و تابستان، ص.۶-۱۳.

الف. طرح پژوهش

1. پرسش اساسی پژوهش، مشکل یا نیاز به پژوهش مشخص شود.
2. متون اولیه و پایه مرور شوند و پیشینه­های پژوهش گردآوری شوند.
3. مشکل یا مسأله پژوهش تعریف شود.
4. امکانات بالقوه اجرای موفقیت­آمیز پژوهش برآورده شود.
5. مرور متون برای بار دوم انجام شود.
6. روش مناسبی برای پژوهش انتخاب شود.
7. فرضیه متناسب ساخته شود.
8. روش­های گردآوری داده­ها مشخص شود.
9. ابزارهای گردآوری داده­ها تعیین و آماده شوند (مانند: پرسشنامه، چک لیست).
10.  طرح تحلیل داده­ها مشخص شود.
11.  برنامه گردآوری داده­ها تنظیم شود.
12.  جامعه و نمونه آماری پژوهش تعیین شود.
13.  بررسی­های مقدماتی روش­ها، ابزارها و تحلیل انجام شود.

ب. اجرای طرح پژوهش

14.  داده­ها گردآوری شوند.
15.  داده­ها تجزیه و تحلیل شوند.
16.  یافته­ها مشخص شوند.
17.  نتیجه­گیری شود.
18.  سرانجام پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت موجود و پژوهش­های آتی ارائه شود.

منبع

پائو، میراندا لی (۱۳۷۸). مفاهیم بازیابی اطلاعات. ترجمه اسدالله آزاد و رحمت­الله فتاحی. مشهد: دانشگاه فردوسی (مشهد)، مؤسسه چاپ و انشارات. ص. ۸۷.

شاید این عبارت خیلی جالب نباشد ولی به هر حال این هم یکی از مشکلات پژوهش در ایران است. ممکن است با مسأله حسادت علمی برخورد کرده باشید یا شنیده باشید. حسادت علمی در اینجا یعنی این که:

- فردی چشم دیدن موفقیت فرد دیگری را نداشته باشد.

- فردی که برای بهتر، ارزشمندتر و بااهمیت­تر جلوه دادن (Overrate) کار خود حاضر است تمام کارهای دیگران و پیشینیان را بی­اهمیت جلوه دهد و ناچیز بشمارد (Underrate).

- فردی که حاضر نیست در انجام پژوهش در آن حوزه به دیگران کمک کند، از دیگران اطلاعات می­گیرد ولی به دیگران اطلاعات نمی­دهد.

- فردی که در یک حوزه آموزشی یا پژوهشی کار می­کند دوست دارد آن حوزه را تا مادام العمر به نام خود به ثبت برساند و مانع از حضور دیگران در آن حوزه شود.

- فردی برای این که نشان دهد او نخستین کسی است که در فلان حوزه کار می­کند و غیر از او کسی در آن حوزه کار نکرده و نباید کار کند، بنابراین غیر از خود به هیچ کس استناد نمی­کند.