مجله های علمی را می توان از لحاظ نوع چاپ به سه دسته تقسیم کرد:

مجله های کاغذی-چاپی (Print-only): مجله ای که فقط به صورت کاغذی چاپ و منتشر می شود. مانند: مجله پیام کتابخانه

مجله های الکترونیکی (Electronic-only): مجله ای که کاملاً به صورت الکترونیکی منتشر می شود. مانند: (نما، Information Research، Webology)

مجله های دو رگه (Hybrid): مجله ای که هم به صورت چاپی و هم به صورت الکترونیکی منتشر می شود. مانند: (JASIST، LIBRI)

   مجله های الکترونیکی و به ویژه مجله های الکترونیکی دسترسی آزاد (Open Access) به خاطر سهولت دسترسی ممکن است گاهی حقوق مالکیت فکری آنها توسط برخی افراد نقض شود. مثلاً فردی متن کامل مقاله ی منتشر شده در یک مجله دسترسی آزاد را به نام خود در کنفرانس و یا مجله ای دیگر و یا به زبانی دیگر منتشر کند. این که مقاله یک مؤلف به نام نامؤلف دیگری ارائه شود کار نادرستی است. اما این مسأله ناشی از مجله های دسترسی آزاد نیست. این مشکل به ضعف قانون حق مؤلف و قوانین حقوق مالکیت فکری در ایران بر می گردد. کمتر دادگاهی صلاحیت رسیدگی به جرائم حق مؤلف دارد و کمتر دانشگاهی مباحث حقوق مالکیت فکری را تدریس می کند. باید توجه داشت که استناد دادن به یک اثر علمی حداقل احترامی است که برای مؤلف آن اثر می توان قائل شد و حداقل انتظاری است که مؤلفان و پژوهشگران دارند.

   مزایای دسترسی آزاد و اشاعه اطلاعات به صورت دسترسی آزاد بر کسی پوشیده نیست. به عنوان نمونه، اگر پژوهشگری در ایران مقاله خوبی به زبان انگلیسی منتشر کند و نسخه­ای از متن مقاله را روی وبگاه خود یا آرشیوهای دسترسی آزاد قرار دهد یا در یک مجله دسترسی آزاد منتشر کند ممکن است توسط خوانندگانی در آن سوی دنیا (مثلاً در کانادا یا آرژانتین) مطالعه شود و به آن استناد شود، کاری که الان می شود زیرا بسیاری از مجله های انگلیسی زبان در ایران به صورت دسترسی آزاد منتشر می شوند. در حالی که هیچ مجله چاپی ایرانی امکان توزیع و پخش در مقیاس جهانی ندارد.

   به خاطر دارم روزی استادی از دانشگاه تبریز به مرکز اطلاعات و مدارک ایران آمده بود تا در زمینه موضوع مورد علاقه اش جستجو کند، بعد متوجه شد که پایان نامه ای دقیقاً با عنوان پایان نامه اش ارائه شده است و برایش جالب بود وقتی که اصل پایان نامه را نگاه کرد متوجه شد که این دقیقاً پایان نامه خودش است که فقط اسمش حذف شده و توسط شخص دیگری در دانشگاه دیگری ارائه شد است... می توان نتیجه گرفت که مسأله نقض قانون حق مؤلف برای آثار علمی چاپی هم پیش می آید و ربطی به دسترسی آزاد به اطلاعات و مجله ها در محیط وب نیست.

"مالكیت فكری، مالكیت و سلطه قانونی است كه به موجب آن صاحب اثر می تواند از منافع و شكل خاصی از فعالیت یا اندیشه ابراز شده خود به طور انحصاری استفاده نماید. مالكیت فكری، همان طور كه از اسم آن بر می آید، زائیده فكر بشر است و دلالت دارد بر خلاقیتهای فكری از قبیل آثار ادبی و هنری، اختراعات، طرحهای صنعتی، علائم و نامهای استفاده شده در تجارت و بازرگانی و غیره. مالكیت فكری را می توان زائیده تمدن جدید بشریت دانست. حقوق مالكیت فكری در معنای وسیع كلمه عبارت است از حقوق ناشی از آفرینشها و خلاقیتهای فكری در زمینه های علمی، صنعتی، ادبی و هنری كه از راه دانش، هنر یا ابتكارِ آفریننده پدید می آید. هدف از حمایت این حقوق، تشویق و ترغیب و گرایش به ایجاد آفرینشهای فكری و آزادسازی دسترسی به آنها با هدف توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و بهبود زندگی بشر است. آرپاد بگش در این باره می نویسد: «آثار هنری، ابداع و اختراع زائیده روح و اندیشه بشری است، این آثار برای انسانها لیاقت و شایستگی زندگی را تأمین می كنند. این از وظایف دولتهاست كه از هنرها و اختراعات حمایت نمایند»(این متن  روی گنبد بنای سازمان جهانی مالكیت فكری (وایپو)  در ژنو به ۶۱ زبان دنیا از جمله فارسی نوشته شده است.)." (نوروزی، ۱۳۸۱).

در سال ۱۳۸۱ کتابی با عنوان "حقوق مالكیت فكری: حق مؤلف و مالكیت صنعتی" نگاشته شد که به منظور حمایت از حقوق پدیدآورندگان آثار فکری (مؤلفان، مصنفان، هنرمندان، موسیقیدانان، ...) پیشگفتار، مقدمه، فصل اول: حقوق مالكیت فكری و پیوست های زیر  روی وبگاه نگارنده گذاشته شده است:

  قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان

  آئین نامه اجرائی ماده۲۱ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان

  قانون ترجمه و تكثیر كتب و نشریات و آثار صوتی

 نوروزی، علیرضا (۱۳۸۱). حقوق مالكیت فكری: حق مؤلف و مالكیت صنعتی. تهران: نشر چاپار.

Intellectual Property Rights: Copyright and Industrial Property

مقدمه: ترجمه و نقش آن در توسعه علمی

سال ۱۹۹۸ زمانی که می­خواستم موضوع پایان­نامه کارشناسی ارشد انتخاب کنم از میان ۲۰ موضوع بی­سرانجام، اولین موضوع این بود که چگونه می­توان از راه کتاب­های ترجمه شده در یک دوره زمانی مشخص مثلاً پنج سال یا ده سال متوجه شد که کدام کشورها و زبان­ها بیشتر بر فرهنگ، علم و ادبیات ایران تاثیر گذاشته­اند و کدام حوزه­های علمی بیشتر تحت تأثیر علم برگرفته از کشورهای خارجی قرار گرفته­اند؟ بعد از بررسی صدها کتاب ترجمه شده به این نتیجه دست یافتم که این امر امکان­پذیر نیست زیرا فرهنگ حق مولف و حقوق مالکیت فکری در ایران به گونه­ای است که در بسیاری از موارد ذکری از مشخصات کتابشناختی آثار ترجمه شده به میان نمی­آید. شاید برای این است که کسی از نام ناشر و نحوه نگارش لاتینی نام مولف و تاریخ انتشار آن اطلاعی نیابد و به ناشر خبر نرساند و یا ... من با چشم خویشتن دیدم که کتاب منتشر شده در سال ۱۹۶۸م. در ایران ترجمه و منتشر شده است. در ادبیات علمی ایران می­توان کتابهایی یافت که بعد از ۴۰ سال از تاریخ نشر آنها ترجمه شده­اند. در حالی که اثر ترجمه شده، حرفی نو برای گفتن ندارد و بسیاری از مباحث مطرح شده مربوط به ۴۰ سال پیش است و اکنون کارایی ندارد. در عرصه ادبیات کلاسیک این امر قابل قبول است ولی در عرصه­های علمی که دانش به سرعت کهنه می­شود، این امر هیچ توجیهی ندارد.

نتیجه­گیری: نیاز به یک اصل کتابشناختی

محسن حاجی زین­العابدینی در یادداشتی با عنوان: آثار ترجمه شده به فارسی و تاریخ نشر اثر به زبان اصلی به ضرورت تصویب قاعده­ای برای آثار ترجمه­ می­پردازد. کتابخانه ملی ایران می­تواند اصلی را به تصویب دولت برساند که بر اساس آن مترجمان و ناشران ایرانی ملزم به رعایت آن باشند و مشخصات کتابشناختی نسخه اصلی ذکر شود. تصویب چنین اصلی می­تواند به نابسامانی­های موجود پایان دهد. البته پیشنهاد می­شود که بانک اطلاعات کتابشناختی آثار در دست ترجمه هم تشکیل شود تا از ترجمه­های تکراری جلوگیری شود. هرچند که برخی مترجمان کار یکدیگر را قبول ندارند و خود مجدداً دست به ترجمه اثر می­زنند.