پژوهش­های پیشین نشان می­دهند که موتورهای جستجو ( مانند: گوگل، یاهو و ام.اس.ان) که اغلب آمریکایی و انگلیسی-محور هستند، سوگیری و تعصب ملی در پوشش وبگاه ها دارند. برای نمونه، ثلوال و وان (۲۰۰۴) در مطالعه ای بر روی وبگاه های چهار کشور (چین، تایوان، سنگاپور و آمریکا) نشان دادند که موتورهای جستجو، وبگاه های آمریکایی را خیلی بهتر پوشش می­دهند. قابل ذکر است که زبان وبگاه ها تنها عنصر اصلی در پوشش صفحه های وب آنها توسط موتورهای جستجو نیست، بلکه علت اصلی پایین بودن تعداد پیوندهای داده شده به وبگاه های کشورهای آسیایی در مقایسه با کشور آمریکا است. برای نمونه، تعداد تقریبی پیوندها به دانشگاه های آمریکا، استرالیا، ایران و چین را در آلتاویستا مشاهده شود. البته کشوری مانند چین به خاطر جمعیت زیاد، وطن­دوستی، دسترسی بالا به اینترنت، آزادی هایی که در طی چند سال اخیر به مردمان خود داده است، وبگاه های چینی به سرعت در حال گسترش هستند. چه بسا در سال­های آتی زبان چینی به زبان غالب وب تبدیل شود.

بسیاری از وبگاه های ایرانی واقعاً ایزوله هستند. به این معنی که وبگاه های ایرانی به آنها پیوند نمی­دهند و وبگاه های خارجی هم به خاطر مانع زبان توجهی به وبگاه های ایرانی ندارند. نتیجه اش، عدم حضور گسترده وبگاه های ایرانی در محیط وب، نمایه سازی نشدن صفحه های وب ایرانی و پنهان ماندن صفحه های وب ایرانی در اعماق اقیانوس اطلاعات است. بنابراین، پیشنهاد می­شود برای اینکه وبگاه های ایرانی بهتر نمایه سازی و در نتیجه بهتر بازیابی شوند سعی شود به وبگاه دانشگاه، کتابخانه، و وبگاه های مورد علاقه خود در ایران پیوند ایجاد شود.

توجه: متن کامل این مقاله به صورت دسترسی آزاد روی وب گذاشته شد.

چکیده

ضریب تأثیرگذاری وب، ابزاری برای ارزیابی، رتبه بندی، مقایسه و طبقه بندی وبگاه­های مختلف در سطح حوزه های ملی مانند (ir) و یا برای مقایسه وبگاه ها در سطح بین المللی است. در این نوشته به بررسی سیر تاریخی و تعریف ضریب تأثیرگذاری وب و برخی از مزایا و معایب آن پرداخته خواهد شد. همچنین كاربردهای فراپیوندها و ضریب تاثیرگذاری وب در نمایه سازی وب - نمایه سازی پیوندی - و تفاوت­های روش ضریب تأثیرگذاری وب با ضریب تأثیرگذاری مجله ها نیز به اختصار توضیح داده خواهد شد. به عنوان نمونه وبگاه ۱۵ دانشگاه ایرانی به منظور محاسبه ضریب تأثیرگذاری وب انتخاب شده اند و نتایج نشان می­دهد كه به دلایلی از جمله زبان فارسی و فقدان منابع اطلاعاتی مناسب برای جذب پیوند، دانشگاه های ایرانی نتوانسته اند میزان پیوندی را كه مستحق آن هستند دریافت كنند.

كلید واژه: وب­سنجی، ضریب تأثیرگذاری وب، ضریب تأثیرگذاری مجله ها، نمایه سازی پیوندی، دانشگاه های ایرانی

نوروزی، علیرضا (۱۳۸۳). ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی سایت­های دانشگاهی ایران. مطالعات تربیتی و روانشناسی، ۵(۲): ۱۰۵-۱۱۹.

Noruzi, Alireza (2004). The Web Impact Factor: A Survey of Some Iranian University Web Sites. Studies in Education & Psychology, 5(2): 105-119.

چکیده

از اواسط دهه ١٩٩٠ حوزه پژوهشی نوینی به نام وب­سنجی بر پایه روش های کتابسنجی و اطلاع سنجی به وجود آمد که كار آن، پژوهش درباره ماهیت و ویژگی­های وب جهانگستر است. هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه و رتبه بندی دامنه های فرعی ایران (.ir) است. این پژوهش نشان می­دهد که دامنه سطح بالای ایران (.ir) بیشترین و دامنه نظامی ایران (mil.ir) کمترین میزان صفحه های وب را تولید کرده اند. همچنین قابل ذکر است که موتور کاوش گوگل، وبگاه­های ایرانی به­ویژه دانشگاهی را بهتر تحت پوشش قرار می­دهد. به عبارت دیگر، گوگل به نسبت سایر موتورهای کاوش (یاهو، آلتاویستا، اِم اس ان، و آلدِوب)، صفحه­های وب بیشتری از ایران را نمایه سازی می­کند و موتور کاوش "اِم اس ان" وبگاه­های ایرانی را کمتر تحت پوشش قرار می­دهد. این پژوهش همچنین نشان می­دهد که اغلب صفحه های وب منتشر شده در ایران با فرمت زبان نشانه گذاری فرامتن منتشر شده اند. یافته ها نشان می­هد که فرمت­هایی چون (HTM، HTML، PHP، PDF، ASP، و DOC) بیشتر مورد استفاده وبگاه های ایرانی قرار گرفته اند و موتورهای کاوش این نوع فایل­ها را بهتر نمایه سازی می­کنند. بنابراین مدیران وبگاه های ایرانی باید توجه بیشتری به این نوع فایل­ها داشته باشند.

پرسشی در حوزه وب سنجی مطرح شده است که ترجیج دادم پاسخ را در این جا بیان نمایم. زیرا ممکن است که این پرسش افرادی که در حوزه وب سنجی می خواهند پژوهش کنند نیز باشد. در پژوهش های وب سنجی برای ارزیابی تعداد پیوندها به یک وبگاه یا وبنوشت عمدتاً از موتور جستجوی آلتاویستا استفاده شده و می­شود. دستورهای جستجوی به قرار زیر است:

پیوندهای دریافتی (درونی)

پیوندهای دریافتی از سایر وبگاه ها یا وبنوشت ها که در منابع علم رایانه به پیوندهای درونی (Inlinks) نیز معروف هستند، از دستور (linkdomain:) زیر استفاده شود:

linkdomain:ut.ac.ir/ NOT domain:ut.ac.ir/

linkdomain:ut.ac.ir/ -domain:ut.ac.ir/

همان گونه که در مباحث پیشین گفته شد این نوع پیوندها در رتبه بندی وبگاه ها یا وبنوشت ها توسط موتورهای جستجو از اهمیت بالایی برخوردار است و در پژوهش های وب سنجی هم بیشتر روی آنها تأکید می شود. توجه شود که هنگام جستجو در آلتاویستا جستجو را محدود نکنید و تمام جهان و همه زبان ها را انتخاب کنید و فیلتر آلتاویستا را آزاد کنید. از یکی از دو دستور پیش گفته استفاده شود و مرجح است که از دستور نخست استفاده شود.

تعداد کل صفحه های منتشر شده توسط یک وبگاه یا وبنوشت

برای پیدا کردن تعداد کل صفحه های موجود در یک وبگاه یا وبنوشت از دستورهای زیر استفاه شود. در موتورهای جستجوی آلتاویستا، آل­دِوب و یاهو از دستور (domain:) استفاده شود.

domain:ut.ac.ir/

پیوندهای مشترک به دو وبگاه یا دو وبنوشت

پیوندها از یک یا چندین وبگاه به دو وبگاه خاص که به پیوندهای مشترک یا پیوندهای دریافتی مشترک (Co-inlink) موسوم است. در واقع، به دنبال صفحه هایی هستیم که به دو وبگاه خاص پیوند داده اند. مانند جستجو برای پیوندها به دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران:

linkdomain:ut.ac.ir/ AND linkdomain:tums.ac.ir/

پیوندهای خودی یا خود-پیوندها

پیوندها از صفحه های یک وبگاه به سایر صفحه های همان وبگاه که به پیوندهای خودی یا خود-پیوندها موسوم است:

linkdomain:ut.ac.ir/ AND domain:ut.ac.ir/

linkdomain:ut.ac.ir/ +domain:ut.ac.ir/

بعد از سالها آشنایی با موتورهای کاوش و پژوهش در حوزه وب سنجی به این نتیجه رسیدم که یک وبگاه یا وب سایت عالی باید حداقل سه ویژگی اصلی داشته باشد تا بتواند محبوب واقع باشد. این  ویژگی ها عبارتند از:

- نویسنده پسند (Author-friendly): منظور از نویسنده در اینجا فرد یا افرادی است که مطالب یک وبگاه را می نویسند. برای نمونه، در یک وبگاه دانشگاهی، دانشجویان، اساتید و کارکنان در واقع نویسندگان مطالب آن هستند. این افراد باید بتوانند با کمترین زحمت، بیشترین اطلاعات ممکن را منتشر نمایند.

- موتور کاوش پسند (Search engine-friendly): به این معنی که روبات موتورهای کاوش بتوانند با صرف کمترین زمان و به سهولت، جدیدترین اطلاعات منتشره در وبگاه را جمع آوری نمایند. تنها راه جمع آوری صفحه های نو یا به اصطلاح نمایه سازی آنها، پیوندهایی است که به صفحه های جدید داده می شود. پیوندها مانند جویبارهایی هستند که امکان رسیدن قطره های باران تولید شده (اطلاعات جدید) را به اقیانوس اطلاعات (اقیانوس گوگل) فراهم می نمایند. اگر جلو این جویبارها بسته باشد و یا به اصطلاح پیوندها کور باشند این اطلاعات جدید هرگز توسط گوگل بات نمایه سازی نخواهد شد و هرگز به اقیانوس اطلاعات نخواهند پیوست. برای نمونه، وبگاه باید دارای نقشه وبگاه باشد که از کل به جزء محتویات وبگاه را به خوبی نمایش دهد درست مانند یک نمایه انتهای کتاب. البته وبگاه یک دانشگاه می تواند چندین نقشه داشته باشد، مثلاً یک نقشه کلی برای دانشکده ها، لابراتورها، کتابخانه ها و غیره. و بعد هر دانشکده خود یک نقشه داشته باشد. مرجح است که نقشه وبگاه به زبان اچ تی ام ال باشد تا روبات های موتورهای کاوش بتوانند از طریق آن به سایر صفحه ها راه پیدا کنند. برای نمونه نگاه شود به: نقشه وبگاه دانشگاه آکسفورد، نقشه وبگاه  دانشگاه پورتلند، نقشه وبگاه کتابخانه دانشگاه تکزاس، دانشگاه ایالتی بولینگ گرین، کتابخانه دانشگاه هاروارد، نیز نگ گوگل: (sitemap site:harvard.edu)

- کاربر پسند (User-friendly): به این معنی که کاربران بتوانند با صرف کمترین زمان ممکن، به اطلاعات موردنظر خود دست یابند. نقشه وبگاه یکی از ابزارهایی است که کاربر را خیلی راحتر و بهتر به اطلاعات موردنظر هدایت می کند. در نهایت با حمایت از رانگاناتان: در وقت کاربر صرفه جویی شود (Save the time of the user) و قوانین رانگاناتان در محیط وب هم کاربرد دارد.

مقدمه

مرکز اطلاعات و مدارک ملی اسپانیا (CINDOC) از سال 2004  اقدام به راه اندازی طرحی (www.webometrics.info) کرده است که به رتبه بندی وبگاه های دانشگاهی کشورهای مختلف می پردازد و سالی یکبار فهرست 3000 دانشگاه برتر جهان را اعلام می نماید. این رتبه بندی بر اساس معیارهای کّمی (تعداد صفحه های وب منتشر شده توسط هر دانشگاه و تعداد پیوندهای دریافتی توسط هر وبگاه از سوی سایر وبگاه ها) می پردازد. این رتبه بندی به بررسی کیفیت و محتوای وبگاه ها و منابع نمی پردازد. اگرچه این نظام رتبه بندی اشکال های فنی و روش شناختی دارد اما سؤال این است که: جایگاه وبگاه های دانشگاهی ایران در این فهرست طولانی سه هزار دانشگاه جهان کجاست؟

در رتبه بندی توسط اسپانیایی ها، نام دانشگاه هایی وجود دارد  که نه اهمیت علمی بالایی دارند و نه از نظر تعداد دانشجو و قدمت تاریخی قابل مقایسه حتی با دانشکده علوم دانشگاه تهران هستند ولی رتبه بهتری از دانشگاه های ایران دارند. این مسأله پرسش های دیگری را مطرح می کند. آیا وبگاه آنها بهتر طراحی و سازماندهی شده است؟ آیا آنها محتوای اطلاعاتی بیشتری از دانشگاهی مثل دانشگاه تهران دارند؟ آیا اساتید و دانشجویان آزادی بیشتری در انتشار اطلاعات و مقاله های علمی خود دارند؟ آیا وبگاه های ایرانی مشکل فنی و محتوایی دارند؟ آیا موتورهای کاوش با وبگاه های ایرانی مشکل دارند؟ آیا وبگاه های ایرانی تغییر آدرس می دهند؟ 

جواب برخی از این پرسش ها در سال 2005 در پژوهشی در مورد  "ضریب تأثیرگذاری وبگاه های دانشگاهی ایران" داده شده است.

جایگاه نخستین دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی، متعلق به وبگاه دانشگاه تهران، دانشگاه مادر ایران، با رتبه 1744 است. وبگاه دانشگاه تهران در میان کشورهای خاورمیانه رتبه 29 را دارد که رتبه نخست از آن دانشگاه اسرائیلی اورشلیم (بیت المقدس) است. چرا؟ جواب ساده است. نگاه شود به جدول زیر. البته توجه داشته باشید که این ارقام تقریبی است که موتور کاوش یاهو نشان می دهد:

برای کسب تعداد پیوندهای دریافتی از سایر وبگاه ها به هر وبگاه رجوع شود به یاهو:

linkdomain:ut.ac.ir -domain:ut.ac.ir

linkdomain:huji.ac.il -domain:huji.ac.il

برای کسب تعداد صفحه های منتشر شده توسط هر وبگاه رجوع شود به یاهو:

domain:ut.ac.ir

domain:huji.ac.il

اجازه دهید یک مقایسه دیگری بین این دو دانشگاه داشته باشیم. این بار از موتور کاوش گوگل استفاده کنیم. در این قسمت از پژوهش، برای به دست آوردن تعداد کل فایل­های نمایه سازی شده از هر دانشگاه خاص در موتور کاوش گوگل از دستور "site:" و "filetype:" (نوع فایل) استفاده شده است. به عنوان مثال:

site:ut.ac.ir/ filetype:HTML

جدول بالا نوع فایل و تعداد آن توسط دو دانشگاه پیش گفته را به خوبی نشان می دهد. نوع فایل های بالا در اغلب کشورها از محبوبیت بیشتری برخوردارند؛ به ویژه پنج نوع فایل نخست. بنابراین مدیران وبگاه ها می توانند توجه بیشتری به این نوع فایل ها داشته باشند. 

پیشنهادها

- دانشگاه­ها و دانشکده­ها باید بودجه­های خاص برای طراحی، تأمین و نگهداری وبگاه­های خود در نظر بگیرند.

- دانشگاه­ها سعی نمایند که صفحه­های خود را با استفاده از فرمت­هایی مانند (HTML, HTM, PDF, ASP, DOC) منتشر نمایند که موتورهای کاوش بهتر پوشش می­دهند. از انتشار فایل­هایی با فرمت فلش جلوگیری نمایند.

- برای تمامی اعضای هیأت علمی، کارکنان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی صفحه (فضای خاص) طراحی کرده و به آنها اجازه انتشار آثار علمی خود، رزومه و شرح فعالیت­های علمی و حرفه­ای داده شود.

- از تمامی اعضای هیأت علمی خواسته شود که شرح درس و منابع هر درس را روی وبگاه دانشگاه گذاشته و دانشجویان را وب­محور بار آورند.

- وبگاه دانشگاه باید یک نقشه وبگاه (Site map) داشته باشد تا روبات موتورهای کاوش بتوانند از طریق آن صفحه­های وب دانشکده­ها و گروه­های آموزشی را نمایه­سازی نمایند.

- زیر دامنه ها و دایرکتوری های اختصاص داده شده به هر دانشکده، گروه یا بخش به خوبی تعریف شود و هرگز تغییر داده نشود.

- سعی شود بیشتر به زبان انگلیسی نوشته شود زیرا هم موتورهای کاوش و هم جامعه بین المللی توجه بیشتری به زبان انگلیسی دارند.

نتیجه گیری

نظام رتبه بندی پیشنهادی توسط گروه وب سنجی اسپانیا دارای مشکلات و مسائل زیادی است و در مجموع به نفع کشورهای انگلیسی زبان، دانشگاه های مشهور، قدیمی و دارای بودجه های کلان می باشد. این رتبه بندی در اصل بر مبنای ضریب تأثیرگذاری وب پایه ریزی شده است و این روش سنجش تأثیرگذاری دارای معایب و مشکلات خاص خود می باشد که برخی از آنها در مقاله در مورد "ضریب تأثیرگذاری وب: بررسی انتقادی" مطرح شده است. با این تفاسیر حضور ضعیف دانشگاه ها و مراکز پژوهشی ایران در محیط وب با هیچ عنوانی قابل توجیه نیست. جا دارد که مدیران وبگاه ها، رؤسای دانشگاه ها و دانشکده ها و اساتید توجه بیشتری به وبگاه دانشگاه تحت مدیریت خود داشته باشند و آن را به یک منبع وب ارزشمند برای دانشجویان، اساتید و کارکنان خود در وهله نخست و برای جامعه ایران و جهان در وهله دوم تبدیل نمایند و وبگاه ها از حالت منفعل درآیند.

منابع برای مطالعه

بجورنبُرن، لُنارت؛ اینگورسن، پیتر (1382). چشم­اندازهایی بر وب­سنجی. ترجمه علیرضا نوروزی و زهرا بیگدلی. علوم اطلاع رسانی. فصلنامه اطلاع رسانی، دوره 19، شماره اول و دوم. ص. 64-81.

نوروزی، علیرضا (1384). ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی از وب­سایت­های دانشگاهی ایران. مطالعات تربیتی و روانشناسی، ویژه­نامه کتابداری. دوره 5، شماره 2، ص. 105-119. 

نوروزی، علیرضا (1385). بررسی میزان حضور ایران در وب. فصلنامه کتاب، در دست انتشار.

Noruzi, A. (2006). "The Web Impact Factor: A Critical Review". The Electronic Library, 24(4): 490-500. Available at: E-LIS, E-prints

Noruzi, A. (2006). "Web Presence and Impact Factors for Middle-Eastern Countries". Online Magazine, March/April, 30(2): 22-28. Available at: E-LIS, E-prints

Noruzi, A. (2005). "Web Impact Factors for Iranian Universities". Webology, 2(1), Article 11. Available at: http://www.webology.ir/2005/v2n1/a11.html

امروزه وب به یکی از منابع اصلی دسترسی به اطلاعات  علمی، تجاری، سیاسی و پژوهشی در تمامی حوزه­های علمی تبدیل شده است. پیشنهاد می­شود که درسی با عنوان وب­شناسی به دروس دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع­رسانی و سایر رشته­ها، بخصوص رشته­هایی که خیلی به وب وابسته هستند اضافه شود  یا حداقل جزو دروس انتخابی برای دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد گذاشته شود.   

اگر در قرن بیست­و­ یکم پژوهشگری، دانشجویی، استادی، سیاستمداری،  بازرگانی و حتی بازاری بگوید که بی­نیاز از وب است، او در جهل ابدی به سر می­برد. بنابراین در شرایطی که وب، موتورهای کاوش و اینترنت به یک ابزار اصلی انتشار و اشاعه اطلاعات در تمامی حوزه­ها تبدیل شده­اند و کمتر فردی کاملاً بر وب مسلط است لازم است که تمامی گروه­های آموزشی و پژوهشی در دانشگاه­ها و مراکز پژوهشی درس یا دروسی به بحث در مورد وب یا به اصطلاح وب­شناسی اختصاص دهند و کتابداران کتابخانه­های دانشگاهی و دانشکده­ای هم درس­های آشنایی با وب بگذارند. همان­گونه که درس آشنایی با کتابخانه در اکثر رشته­ها گذاشته شده است و دهه­هاست که تدریس می­شود. امروز لازم است که درس آشنایی با وب یا به اصطلاح وب­شناسی گذاشته شود. زیرا امروزه وب با در برداشتن اطلاعات در قالب­هایی چون: مجله­های و کتاب­های الکترونیکی، پایگاه­های اطلاعاتی، کتابخانه­های دیجیتالی و ... به یکی از ابزارهای بسیار مهم جستجو و دسترسی به اطلاعات تبدیل شده است. از همین رو آشنایی با روش­های بازیابی اطلاعات موجود در وب نیز ضروری می­نماید.

     وب­شناسی می­تواند به مطالعه و بررسی جنبه­های گوناگون وب (تولید، انتشار، ذخیره و اشاعه اطلاعات از طریق وب؛ نمایه­سازی، جستجو و بازیابی اطلاعات در محیط وب؛ تجارت و بازاریابی از طریق وب؛ تأثیرهای علمی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی وب؛ نشر الکترونیکی؛ آشنایی با پایگاه­هایی اطلاعاتی اینترنتی؛ مجله­های الکترونیکی و دسترسی آزاد؛ خدمات مرجع الکترونیکی؛ خدمات تحویل مدرک و امانت بین کتابخانه­ای اینترنتی؛ کتابخانه­های الکترونیکی و دیجیتالی؛ آشنایی با موتورهای کاوش و استراتژی­های جستجو در وب؛ و غیره) بپردازد.

شاید بد نباشد که دانشگاه تهران یا یکی از دانشگاه­های تهران گروه علم وب یا وب­شناسی راه­اندازی کنند.

علیرضا نوروزی

 چکیده

از اواسط دهه ١٩٩٠ حوزه پژوهشی نوینی به نام وب­سنجی بر پایه روش­های کتابسنجی و اطلاع­سنجی به وجود آمد که كار آن، پژوهش درباره ماهیت و ویژگی­های وب جهانگستر است. هدف این پژوهش بررسی، مقایسه و رتبه­بندی دامنه­های فرعی ایران (.ir) است. این پژوهش نشان می­دهد که دامنه سطح بالای ایران (.ir) بیشترین و دامنه نظامی ایران (mil.ir) کمترین میزان صفحه­های وب را تولید کرده­اند. همچنین قابل ذکر است که موتور کاوش گوگل وبگاه­های ایرانی به­ویژه دانشگاهی را بهتر تحت پوشش قرار می­دهد. به عبارت دیگر، گوگل به نسبت سایر موتورهای کاوش (یاهو، آلتاویستا، اِم­اس­ان، و آل­دِوب)، صفحه­های وب بیشتری از ایران را نمایه­سازی می­کند و موتور کاوش "اِم­اس­ان" وبگاه­های ایرانی را کمتر تحت پوشش قرار می­دهد. این پژوهش همچنین نشان می­دهد که اغلب صفحه­های وب منتشر شده در ایران با فرمت زبان نشانه­گذاری فرامتن منتشر شده­اند. یافته­ها نشان می­دهد که فرمت­هایی چون (HTM، HTML، PHP، PDF، ASP، و DOC) بیشتر مورد استفاده وبگاه­های ایرانی قرار گرفته­اند و موتورهای کاوش این نوع فایل­ها را بهتر نمایه­سازی می­نمایند. بنابراین مدیران وبگاه­های ایرانی باید توجه بیشتری به این نوع فایل­ها داشته باشند.

نوروزی، علیرضا (۱۳۸۵).  بررسی میزان حضور ایران در وب. فصلنامه كتاب، زمستان ۱۳۸۵.

علیرضا نوروزی

چکیده

ضریب تأثیرگذاری وب، ابزاری است برای ارزیابی، رتبه­بندی، مقایسه و طبقه­بندی وب­سایت­های مختلف در سطح دامنه­های ملی مانند (.ir) و یا برای مقایسه وب­سایت­ها (وبگاه­ها) در سطح بین­المللی. در این نوشته به بررسی سیر تاریخی و تعریف ضریب تأثیرگذاری وب و برخی از مزایا و معایب آن پرداخته خواهد شد. همچنین کاربردهای فراپیوندها و ضریب تأثیرگذاری وب در نمایه­سازی وب – نمایه­سازی پیوندی- و تفاوت­های روش ضریب تأثیرگذاری وب با ضریب تأثیرگذاری مجله­ها نیز به اختصار توضیح داده خواهد شد. به عنوان نمونه وب سایتِ ١٥ دانشگاه ایرانی به منظور محاسبه ضریب تأثیرگذاری وب انتخاب شده­اند و نتایج نشان می­دهد که به دلایلی از جمله زبان فارسی و فقدان منابع اطلاعاتی مناسب برای جذب پیوند، دانشگاه­های ایرانی نتوانسته اند میزان پیوندی را که مستحق آن هستند دریافت کنند. 

کلیدواژه ها

وب­سنجی، ضریب تأثیرگذاری وب، ضریب تأثیرگذاری مجله­ها، نمایه­سازی وب، دانشگاه­های ایرانی

نوروزی، علیرضا (۱۳۸۴). ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی وب­سایت­های دانشگاهی ایران. مطالعات تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی. ویژه­نامه کتابداری. دوره ۵، شماره ۲، ص. ۱۱۹- ۱۰۵.

در پژوهش­های وب­سنجی برای ارزیابی تعداد پیوندها به یک وبگاه یا وبنوشت خاص عمدتاً از موتورهای کاوش آلتاویستا، آل­دِوب و یاهو استفاده می­شود. ساختار این سه موتور مشابه است زیرا اساس روبات آنها یکی است. دستورهای جستجوی سه موتور فوق تقریباً به قرار زیر است. 

کل پیوندها 

1. دستور جستجو (linkdomain) مثال:

linkdomain:nouruzi.persianblog.com

از به کار بردن دستور زیر پرهیز شود

(link:nouruzi.persianblog.com)

2. دستور جستجو (link) 

در صورت استفاده از دستور (link)  باید آدرس کامل وبگاه یا وبنوشت به دنبال دستور ذکر شود. در غیر اینصورت نتایج اصلاً درست نیست.

link:http://www.nouruzi.persianblog.com

پیوندهای دریافتی 

پیوندهای دریافتی از سایر وبگاه­ها یا وبنوشت­ها که در منابع علوم رایانه به پیوندهای درونی (Inlinks) معروف هستند. از دستور زیر استفاده شود.

linkdomain:nouruzi.persianblog.com NOT domain:www.nouruzi.persianblog.com

این نوع پیوندها در رتبه­بندی وبگاه­ها یا وبنوشت­ها توسط موتورهای کاوش از اهمیت بالایی برخوردار است و در پژوهش­های وب­سنجی هم بیشتر روی آنها تأکید می­شود.

قابل توجه است که می­توان از (https://siteexplorer.search.yahoo.com) نیز استفاده کرد. که با کمی بررسی ساختار جستجوی آن به راحتی پیدا خواهید کرد. 

تعداد کل صفحه­های منتشر شده توسط یک وبگاه یا وبنوشت 

برای پیدا کردن تعداد کل صفحه­های موجود در یک وبگاه یا وبنوشت از دستورهای زیر استفاه شود. در موتورهای کاوش آلتاویستا، آل­دِوب و یاهو از دستور (domain:) استفاده شود.

domain:nouruzi.persianblog.com

نکته: 

اگرچه موتور کاوش گوگل مبتنی بر پیوندها است و تعداد پیوندهای دریافتی را مبنای اصلی رتبه­بندی وبگاه­ها و وبنوشت­ها قرار می­دهد اما برای استفاه در پژوهش­های وب­سنجی مفید نیست. با این وجود دستور پیوند (link:) در گوگل به صورت زیر است. مثال:

link:www.nouruzi.persianblog.com

link:nouruzi.persianblog.com

در گوگل دو مثال فوق تعداد رکوردهای مشابهی نشان می­دهند.

دستور لازم برای کسب تعداد کل صفحه­های وب، دستور (site:) است. مثال:

site:nouruzi.persianblog.com

البته گوگل وبگاه­ها و وبنوشت­ها را بهتر تحت پوشش قرار می­دهد و بهتر نمایه­سازی می­نماید.

مرکز اطلاعات و مدارک ملی اسپانیا (CINDOC) چند سالی است که اقدام به راه­اندازی طرحی با عنوان (Webometrics.info) کرده است که به رتبه­بندی وبگاه­های دانشگاهی کشورهای مختلف جهان می­پردازد و سالی یکبار فهرست ۳۰۰۰ دانشگاه برتر دنیا را اعلام می­نماید.

اما حتی یکی از دانشگاه­های ایران در این فهرست طولانی سه هزار دانشگاه جهان قرار ندارد. در این فهرست نام دانشگاه­هایی وجود دارد  که اهمیت علمی بالایی ندارند و از نظر تعداد دانشجو قابل مقایسه حتی با تعداد دانشجویان دانشکده علوم دانشگاه تهران نیستند ولی جزو ۳۰۰۰ دانشگاه نخست دنیا هستند، زیرا وبگاه­های آنها بسیار عالی طراحی شده است. اکثر دانشگاه­های آمریکای شمالی، کانادا و اروپا در این فهرست جای دارند.  این مسأله بیانگر آن است که وبگاه دانشگاه­های ایران مشکل فنی و محتوایی دارند. در پژوهشی با عنوان "ضریب تأثیرگذاری وبگاه­های دانشگاهی ایران"، دانشگاه­های ایران نیز در سال ۲۰۰۵ رتبه­بندی شده­اند.

پیشنهادها

- دانشگاه­ها و دانشکده­ها باید بودجه­های خاص برای طراحی، تأمین و نگهداری وبگاه­های خود در نظر بگیرند.

- دانشگاه­ها سعی نمایند که صفحه­های خود را با استفاده از فرمت­هایی مانند (HTML, HTM, PDF, ASP, DOC) منتشر نمایند که موتورهای کاوش بهتر پوشش می­دهند. از انتشار فایل­هایی با فرمت فلش جلوگیری نمایند.

- برای تمامی اعضای هیأت علمی، کارکنان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی صفحه (فضای خاص) طراحی کرده و به آنها اجازه انتشار آثار علمی خود، رزومه و شرح فعالیت­های علمی و حرفه­ای داده شود.

- از تمامی اعضای هیأت علمی خواسته شود که شرح درس و منابع هر درس را روی وبگاه دانشگاه گذاشته و دانشجویان را وب­محور بار آورند.

- وبگاه دانشگاه باید یک نقشه وبگاه (Site map) داشته باشد تا روبات موتورهای کاوش بتوانند از طریق آن صفحه­های وب دانشکده­ها و گروه­های آموزشی را نمایه­سازی نمایند.

منابع برای مطالعه