چند وقتی است که برای جواب دادن به جوسازی برخی‏ها در جامعه کتابداری (کتابخانه‏داری) ایران تصمیم داشتم یک مطلبی در مورد دوره پسادکتری یا فوق دکترا بنویسم که فرصت نشد. از زمانی که من دوره پسادکترا یا به اصطلاح رسمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران «فوق‏دکترا» را به پایان رسانده‏ام، برخی‏ها در جامعه کتابداری (کتابخانه‏داری) ایران از فضای ناسالم و مسموم موجود استفاده کرده و سعی می‏کنند این دوره را بی‏اهمیت یا کم‏اهمیت جلوه دهند و پا را از فضای ایمیل‏های خصوصی به افراد مختلف فراتر گذاشته و حتی از همایش‏ها و از فضای عمومی خبرگزاری لیزنا (این و آن) هم استفاده می‏کنند. قابل یادآوری است که برای من فرصت دوره پسادکترا هم از لحاظ تجربه علمی، تنوع موضوعی و آشنایی با سیستم‏های اطلاعاتی دیگر و هم از لحاظ حمایت مالی دوره خیلی خوبی بود.

     دوستان و همکاران محترم به جای تخریب دیگران و بی‏اهمیت جلوه دادن کارهای علمی و تحقیقاتی دیگران سعی کنید که به پیشرفت و پیشبرد اهداف کتابداری کمک کنید. باور کنید کار ناتمام و نیمه تمام در کتابداری ایران زیاد است. بی‏زحمت تشویق نکنید! تبریک نگویید! ولی تخریب هم نکنید.

 متاسفانه برخی‏ها بدون هیچ تجربه شخصی، علمی و بدون هیچ سندی سخن می‏گویند:

"دوره ای به نام «فوق دکترا» وجود دارد که متأسفانه به دلیل ترجمه، برداشت اشتباهی در افکار عمومی ایجاد شده است. عده‏ای فکر می‏کنند فوق‏دکترا مرحله بعد از دکترا می‏باشد. در حالی که در خارج از کشور زمانی که فرد مقطع دکتری خود را پشت سر گذاشت مدتی با اساتید خود همکاری علمی و عملی انجام می دهد تا بتواند کاری مناسب برای خود مهیا کند که نام این دوره را فوق دکترا می گویند."

 جوابیه:

     عده‏ای فکر نمی‏کنند بلکه یقین دارند و از ترجمه این عبارت با عنوان پسادکترا یا فوق‏دکترا متأسف هم نیستند. اگر شما به عنوان یک متخصص اطلاعات و اطلاع‏رسانی یک جستجوی ساده با عبارت زیر در گوگل انجام دهید

"فوق دکترا" OR "فوق دکتری"

می‏بینید که بیش از صد و نود هزار صفحه وب در مورد فوق‏دکترا یا فوق‏دکتری وجود دارد. آیا شما فکر می‏کنید صد و نود هزار نفر اشتباه کرده‏اند، و وزارت علوم و دانشگاه‏های ایرانی هم اشتباه می‏کنند که چنین دوره‏ای را به رسمیت شناخته‏اند و ارائه می‏دهند؟ آن‏گاه شما بدون هیچ تجربه شخصی در این مورد اظهارنظر درست می‏کنید؟

     برای تنویر اذهان عمومی خوانندگان پیشنهاد می‏کنم که مقاله ویکی‏پدیا در مورد دوره پسادکترا به شرح زیر مطالعه فرمایید:

     دوره تحقیقاتی پسادکتری یا پسادکترا (به انگلیسی: Post-doctoral) (مخفف: Post-Doc) به دوره‌ای از تحقیقات آکادمیک گفته می‌شود که محققان بعد از به پایان رساندن تحصیلات و کسب مدرک دکترا معمولاً تا سقف ۵ سال و قبل از یافتن شعل ثابت آکادمیک سپری می‌کنند. هدف دوره‌های پسا‌دکتری هرچه عمیق‌تر شدن تخصص و دانش و کسب مهارت‌های لازم تحقیقاتی در موضوعی خاص است. ارائه دوره‌های پسادکتری معمولاً به عنوان بخشی از وظایف یک موسسه دانشگاهی یا تحقیقاتی شمرده شده و همچنین توقع می‌رود که به تولید و چاپ محتوای علمی منجر شود. در برخی از کشورها گذراندن دوره پسادکتری منجر به دریافت مدرکی رسمی و جداگانه می‌شود. در حالی که در دیگر کشورها اینگونه نبوده و گذرندان این دوره‌ها تنها به صورت سابقه تحقیقاتی در رزومه افراد ثبت می‌گردد. در ایران نیز اخیراً توسط برخی از دانشگاه‌ها چنین دوره‌هایی ارائه شده و حتی برای استخدام رسمی، گذراندن چنین دوره‌هایی جزو ملزومات تلقی می‌شود.  در ایران همچنین گاهی از عبارت فوق دکترا برای اشاره به چنین دوره‌هایی استفاده می‌شود. محقق پسادکتری معمولاً با قراردادی رسمی یا با بورس تحصیلی حمایت مالی می‌شود. در دوره پسادکتری معمولاً محقق به صورت مستقل و بر روی موضوعی جداگانه اما در کنار یک استاد راهنما کار می‌کند. 

دست در دست هم دهیم به مهر ، میهن خویش را کنیم آباد!؟