عضویت در کتابخانه‏های عمومی خارجی

هشت نه سالی است که در کشورهای مختلف زندگی می‏کنم و به کتابخانه‏های عمومی رجوع می‏کنم هم خودم و هم فرزندانم. اولاً باید عرض کنم که درب کتابخانه‏ها اعم از عمومی و دانشگاهی به روی همه مردم باز است. تاکنون نشده است که وارد کتابخانه‏ای اعم از عمومی یا دانشگاهی بشوم و هنگام ورود نگهبان یا کتابدار کتابخانه بگوید شما یک افغانی/ایرانی/عراقی/خارجی هستید و اجازه استفاده از کتابخانه ندارید. فقط برخی کتابخانه‏های ایالتی و بزرگ برای حفظ امنیت، سیستم‏های شناسایی مواد منفجره در درب ورودی قرار می‏دهند. در کشورهای غربی استفاده از کتابخانه دو حالت دارد:

استفاده در محل

برای استفاده از کتاب و مواد خواندنی در محل نیازی به عضویت نیست. اما برای استفاده از اینترنت و رایانه‏های کتابخانه و تلویزیون‏های مخصوص دیدن فیلم‏های کودک و غیره در خود کتابخانه باید کارت عضویت داشته باشید تا بتوانید وارد شبکه کتابخانه شوید. این مساله به خاطر مسائل امنیتی و غیره است. برای مثال، یک کاربر ممکن است از اینترنت کتابخانه برای ورود به وبگاه‏های تروریستی استفاده نماید و یا اقدام به هک کردن وبگاه دیگران نماید. بنابراین منطقی است که برای ورود به شبکه کتابخانه، کارت عضویت و شماره شناسایی کاربر لازم و ضروری باشد.

استفاده در منزل (امانت مواد کتابخانه‏ای: کتاب، دی.وی.دی.، و غیره)

برای امانت گرفتن مواد کتابخانه‏ای به منظور استفاده در منزل لازم است که کارت عضویت داشته باشید که در فرانسه به این «کارت امانت» هم گفته می‏شود. با این کارت امانت یا عضویت کتابخانه، می‏توان به تمامی خدمات کتابخانه در محل و در منزل دسترسی داشت.

اما هزینه این کارت امانت یا عضویت بستگی به شرایط سنی و اقتصادی خانواده دارد.

تا هجده سالگی عضویت کتابخانه/کارت امانت برای فرزندان یک خانواده رایگان است. بنابراین، تمامی دانش‏آموزان با مراجعه به کتابخانه عمومی/شهرداری می‏توانند عضو شوند و هر نوع استفاده ای از کتابخانه داشته باشند. در فرانسه از نوزده سالگی به بالا «حق عضویت» کتابخانه منوط به شرایط اقتصادی خانواده است. اگر خانواده‏ای (پدر و مادر) کارت بیکاری، کارت سازمان حمایت خانواده (کمیته امداد)، کارت کم‏درآمدی و غیره داشته باشند در این حالت استفاده از کتابخانه برای اعضای خانواده (اعم از دانشجو یا غیردانشجوی دانشگاه) رایگان است. اگر وضع اقتصادی خانواده‏ای خوب/معمولی باشد برای هر فرد باید حق عضویت عادی (22 یورو) پرداخت شود (خیلی‏ها برای فرار از پرداخت هزینه عضویت از همان کارت عضویت کودکان خود استفاده می‏کنند. البته سریع فکر بد نکنید بگویید ایرانی است راه گریز از قانون می‏داند. نه جانم خودم کارت عضویت دارم ولی خیلی‏ها را می‏بینم که این کار را می‏کنند. پس همیشه راه فرار از قانون وجود دارد، ولی کتابدار محترم باید با کاربر مدارا کند و فرض را بر این بگذارد که شاید این کتابی که طرف می‏گیرد می‏خواهد به سوال کودکانش جواب دهد یا بگوید وظیفه من شناخت انگیزه درونی کاربر نیست). در ضمن حق عضویت برای دانشجویان یک خانواده عادی در هر مقطعی که باشند سالانه 6 یورو  است؛ چون دانشجو بالای هیجده سال است و ممکن است که خودش هم به صورت پاره وقت جایی کار کند (البته دولت محترم فرانسه به دانشجویان با ملیت فرانسوی هم کمک‏های مالی می‏کند و بورس تحصیلی می‏دهد).

در کشور کانادا عضویت در کتابخانه‏های عمومی، شهرداری، و ایالتی (کتابخانه ملی هر ایالت) برای کودکان و نوجوانان و دانشجویان در هر مقطع تحصیلی که باشند رایگان است. برای بزرگسالان بستگی به ایالت دارد. ایالتی مثل کبک و اناریو استفاده از تمامی کتابخانه‏ها برای تمامی ساکنان آن ایالت رایگان است و کارت عضویتی که صادر می‏شود هم رایگان است. در آمریکا بستگی به قوانین ایالتی دارد و مثل فرانسه بستگی به شرایط اقتصادی خانواده و سن افراد دارد.

در فرانسه و کانادا و آمریکا برای عضویت کتابخانه فقط برگه اجاره‏نامه یا فاکتور تلفن/گاز کافی است که نشان دهد ساکن کشور و ایالت هستید و نیازی به بنجاق خانواده و حکم دو کارمند رسمی ندارد و فتوکپی شناسنامه پدر و مادر هم لازم نیست.

 

مساله این است که کاربرانِ کتابخانه‏های عمومی غربی از کتاب کاغذی تا کتاب گویا/ از سی دی تا دی‏وی‏دی، از رایانه تا اینترنت دسترسی دارند. بنابراین کتابخانه‏های عمومی ما لازم است در خدماتی که ارائه می‏دهند تا حدودی تجدیدنظر نمایند. امکان استفاده از اینترنت نخواستیم، حداقل بخش فیلم و سینما و سی‏دی.‏های موسیقی مجاز را بگذارید که مردم به بهانه فیلم هم شده به کتابخانه برگردند.

برنامه‏ریزان محترم نهاد کتابخانه‏های عمومی کشور، مدیران محترم کتابخانه‏های عمومی، و کتابداران عزیز  اگر می‏خواهید حق عضویت بگیرید؛ لطفاً دانش‏آموزان مدارس، خانواده‏های مستضعف و کمیته امداد، یتیم‏ها و یسیرها، دارندگان بیمه بیکاری و ... را معاف فرمایید. با پانصد یا هزار تومان حق عضویت یک کودک یا نوجوان را برای همیشه از کتابخانه گریزان نکنید. از این نهراسید که جمعیت کتاب‏خوان‏ها افزایش می‏یابد؛ بگذارید زیاد شوند تا دولت هم به کتاب‏خوان‏ها و کتاب‏دوستان توجه کند. اگر به کتابخانه‏ها توجه نمی‏شود یک دلیل آن این است که خیلی از آن‏ها خالی از کتاب‏خوان هستند. پس کتاب‏دوستان را به کتابخانه‏ها برگردانید. در ضمن اگر روزی نوجوانی با التماس و گریه گفت که نمی‏تواند جریمه دیرکرد کتاب‏هایش را به کتابخانه بپردازد؛ محترمانه او را نزد مدیر کتابخانه بفرستید و او را معاف کنید. 

نگاه بقالی‏وار به کتابخانه‏ها

بقالان تفکر جالبی برای جلب مشتری دارند. در یک دکان بقالی/ سوپرمارکت همه چیز وجود دارد. وقتی یک خریدار در جستجوی کالایی وارد می‏شود ناخواسته چشمش به کالاهایی می‏افتد که ممکن است که نیاز داشته باشد (نیازهای ناخواسته‏اش فراخوانی می‏شود) و آن‏ها را هم خریداری می‏کند. بنابراین باید چنین تفکری به کتابخانه داشت و همه چیز (همه کالاهای اطلاعاتی از کتاب تا فیلم) در کتابخانه وجود داشته باشد تا کاربری که در جستجوی فیلم و اینترنت است به بخش نشریات و کتاب هم سری بزند و به خواست فرزندانش هم شده به بخش کودک سری بزند و جیغ و داد بچه‏ها در بخش کودک را ببیند و آرامش کتابدار را هم تمجدید نماید.

روزی به کتابخانه و آرشیو ملی کبک در شهر مونترال کانادا (موسوم به کتابخانه بزرگ کبک) رفتم (عکس). در طبقه همکف سه چهار نفر فقط مسؤول ثبت نام بودند، صف‏های ثبت نام خیلی طولانی بودند ولی به سرعت پیش می‏رفتند؛ در تمام این مدت چشمهایم را باز کردم و به اطراف نگاه می‏کردم؛ رفتار کاربران را زیر نظر می‏گرفتم. باور کنید هر کسی که کارت عضویتش را می‏گرفت اولین جایی که می‏رفت، سراغ رایانه‏ها یا سراغ اینترنت می‏رفت. تعداد رایانه‏های هر طبقه را هم شمردم، در هر طبقه کتابخانه حداقل پنجاه تا شصت رایانه متصل به شبکه اینترنت بود و هر کاربر در روز یک ساعت به صورت رایگان می‏تواند از اینترنت استفاده کند. در طبقه زیر زمین تعدادی تلویزیون وجود دارد که کودکان بتوانند همانجا فیلم‏‏هایی که دوست دارند را ببینند. البته یک هدف این بخش آن است که تا وقتی که پدر و مادر به بخش‏های دیگر کتابخانه سرمی‏زنند و برمی گردند کودک فیلم نگاه کند. در یک گوشه‏ای از طبقه اول رستوران شیکی هم هست که اگر گرسنه شدید به آن‏جا هم سر بزنید. در ضمن بازی رایانه‏ای در این کتابخانه و کتابخانه‏های عمومی کانادا و فرانسه هم آزاد است.

بنابراین لازم است که کتابخانه‏ها با نیازهای واقعی جامعه پیش روند و دنیای امروز فقط کتاب کاغذی نیست؛ افراد به فیلم، دی‏وی‏دی و اینترنت هم نیاز دارند.

تولید علمی به زبان پارسی یا انگلیسی

بعد از ده سال مطالعه و تحقیق در حوزه علم‏سنجی به این نتیجه رسیدم که مجله‏های ملی و پارسی زبان نقش ناچیزی در روند اصلی پیشرفت علم در جهان دارند ولی در سطح ملی لازم و واجب هستند. بنابراین، اگر نویسنده‏ای حرف نو برای گفتن دارد و می‏خواهد در سطح بین‏المللی تاثیر پژوهشی (Research Impact)، تاثیر آموزشی (Educational Impact) و تاثیر استنادی (Citation Impact) داشته باشد، لازم است که به زبان انگلیسی بنویسد. البته نوشتن به زبان انگلیسی هیچ تضمینی نمی‏کند که یک اثر در سطح بین‏المللی به رسیمت شناخته شود و تاثیرگذار باشد؛ بلکه اثر باید حاوی اندیشه و نظریه جدیدی باشد. برخی از نویسندگان ایرانی سعی می‏کنند که با خوداستنادی تاثیر علمی و پژوهشی آثار خود را بالا ببرند و اگر یک بررسی ساده انجام شود بیش از شصت درصد استنادهایشان خوداستنادی است. در مطالعاتم همچنین به این نتیجه رسیدم که مطالعه‏های موردی که روی یک منطقه، شهر یا کشور خاص انجام می‏شود به ندرت در سطح ملی و بین‏امللی مورد توجه و استناد قرار می‏گیرند. بنابراین، بایستی آثاری به زبان انگلیسی  و در مقیاس بین‏المللی نوشته شوند که دامنه شمول جهانی داشته باشند و مساله‏ای جهانی باشد.

    قابل یادآوری است که برای پاسداشت زبان پارسی به عنوان زبان ملی و علمی ایران لازم است که به زبان پارسی نوشته شود و کسانی که به زبان ملی نمی‏نویسند و فقط به زبان انگلیسی می‏نویسند خیلی زود آثارشان تاثیر و اعتبار علمی خود را در سطح ملی از دست می‏دهند. اگر  زبانی به عنوان کانال ارتباطی علمی در خدمت علم و پژوهش و کشور قرار نگیرد، بعد از مدتی غیرقابل استفاده خواهد بود و در بیان مفاهیم ساده ناتوان خواهد بود. همچنین به این نتیجه رسیدم که کتاب‏های پارسی زبان در سطح ملی  تاثیر پژوهشی (Research Impact)، تاثیر آموزشی (Educational Impact) و تاثیر استنادی (Citation Impact)  بیش‏تری نسبت به مقاله‏های انگلیسی دارند. البته نه هر کتابی، بلکه کتابی که حداقل ارزش یکبار خواندن داشته باشد.

                نیز نگاه کنید به:

پژوهش: جامعه‏شناسی علم و پژوهش

تفاوت بین Information Science و Informo Logy از لحاظ اصطلاحی

در ادامه بحث چندین دهه تغییر نام علوم کتابداری و اطلاع‏رسانی فرمایشات استاد بزرگوارم دکتر عباس حرّی را می‏خواندم و  سؤالی برای من پیش آمد که دوست دارم به عنوان یک پژوهشگر بیرون از گود کتابداری ایران بدانم. اگر از دوستان کسی استاد دکتر حرّی را ملاقات می‏فرمایند از قول این شاگرد به استادش سلام برسانید و بفرمایید که به نظر شما تفاوت بین

Information Science & Informo Logy

 از لحاظ اصطلاحی چیست؟ حقیر فکر می‏کنم که از لحاظ لغوی هر دو معنای علم اطلاعات دارند. استاد فرموده‏اند «علم اطلاعات دو چهریزه دارد: یکی اطلاع‏شناسی و دیگری اطلاع‏رسانی». در حالی که به نظر من علم اطلاعات و اطلاع‏شناسی هر دو دلالت بر یک معنا و مفهوم دارند و آن مطالعه «اطلاعات» است. زیرا پسوند لوژی و پسوند ساینس که بعد از نام رشته ها می‏آید معنای مطالعه و علم یک موضوع را دارند. کما این‏که در ویکی‏پدیا نوشته شده است:‏

The English suffix has two separate main senses, reflecting two sources of the -λογία suffix in Greek: a combining form used in the names of sciences or bodies of knowledge, e.g. theology (loaned from Latin in the 14^th century) or sociology. In words of the type theology, the suffix is derived originally from -λογ- (-log-) (a variant of -λεγ-, -leg-), from the Greek verb λέγειν (legein, "to speak"). The suffix has the sense of "the character or department of one who speaks or treats of [a certain subject]", or more succinctly, "the study of [a certain subject]". 

با این حال تفاوت اصطلاحی این‏ها را از زبان خود استاد شنیدن جالب‏تر خواهد بود.

در زمان حیات علمی خود در کتابداری ایران یادداشت‏های اعتراضی زیادی به محتوای کتابداری ایران  مطرح کردم که برخی از آنها در زیر قابل ملاحظه است.   

کتابداری در ایران: چرا ناشناخته مانده است؟

http://nouruzi.persianblog.ir/post/232

دلایل مهجور ماندن رشته کتابداری در ایران در سطح ملی و بین المللی

http://nouruzi.persianblog.ir/post/159

تغییر دیرهنگام محتوای آزمون کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی

http://nouruzi.persianblog.ir/post/79

دانش شناسی یا اطلاع شناسی؟

http://www.nouruzi.blogfa.com/post-48.aspx

‌ رشته كتابداري؛ تغيير محتوا مهم تر از تغيير نام

http://www.ibna.ir/vdcc1mq1.2bqos8laa2.html

تغییر نام، تغییر لباس یا تغییر محتوا: کدام یک واجب‏تر است؟

http://www.lisna.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=5831

تغییر نام یا تغییر محتوای رشته کتابداری و اطلاع‏رسانی

http://nouruzi.blogfa.com/post-172.aspx

در دهه دانش‏جویی خود فکر می‏کردم اگر نام عوض شود همه چیز درست می‏شود، در سال‏های معلمی خود فکر می‏کردم که باید محتوا عوض شود تا دانشجویان موفق‏تر باشند و احساس نامیدی و بی‏انگیزگی آنان کم‏تر شود.