استناد به مجلات انگلیسی‌‏زبان ایرانی وزارت بهداشت در پروانه‌‌های ثبت اختراع بین‌المللی

استناد به مجلات انگلیسی‌‏زبان ایرانی زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در پروانه‌‌های ثبت اختراع پایگاه ثبت اختراع و علایم تجاری آمریکا

شیرین زاهدی، علیرضا نوروزی، سپیده فهیمی‌‌فر

چکیده:

مقدمه: تجزیه و تحلیل استناد در پروانه‌‏های ثبت اختراع به پژوهش‌‏های علمی و مجلات، یکی از روش‌‏های موجود برای اندازه‌‏گیری رابطه بین علم و فناوری محسوب می‌‌شود. از این‌‌رو، پژوهش حاضر با هدف تعیین میزان استناد به مجلات انگلیسی‌‏زبان ایرانی زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در پروانه‏‌های ثبت اختراع موجود در پایگاه ثبت اختراع و علایم تجاری آمریکا صورت گرفت.

 روش پژوهش: این مطالعه به روش توصیفی و با رویکرد علم‌‏سنجی انجام شد. جامعه تحقیق متشکل از 268 مجله انگلیسی‏‌زبان زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران بود که عناوین آن‌ها در پایگاه ثبت اختراع و علایم تجاری آمریکا (USPTO) مورد جستجو قرار گرفت.

یافته‌‌ها: در مجموع، فقط به 49 مورد از مجلات وزارت بهداشت استناد شده بود که تعداد پروانه‌‏های ثبت اختراع استنادکننده، 207 مورد بود. مجله Advanced Pharmaceutical Bulletin بیشترین استناد را از سوی پروانه‏‌های ثبت اختراع دریافت کرده بود. شصت و پنج درصد از پروانه‌‏های ثبت اختراع استنادکننده به‏ مجلات وزارت بهداشت، در رده اصلی A یعنی «نیازهای انسانی» قرار گرفتند. بیشتر پروانه‌‏های ثبت اختراع استنادکننده به مجلات وزارت بهداشت متعلق به آمریکا و مالک بیشتر آن‌‏ها دانشگاه استنفورد است.

نتیجه‌‌‌گیری: مجلات انگلیسی‌زبان ایرانی با بهره‏‌گیری از فرایند و راهبردهای لازم طبق سیاست‌‏ها و نظارت بر آن‌‏ها، می‌‏توانند در سطح بین‏المللی جایگاه بهتری از لحاظ وضعیت مقالات و فن‌آور‏محور بودن داشته باشند. بنابراین، با توجه به انتشار روزافزون مقالات در کشور، باید به کیفیت آن‏ها بیشتر از کمیت توجه شود.

کلیدواژه‌ها: نشریات ادواری؛ استناد؛ پروانه‏ ثبت اختراع؛ پایگاه ثبت اختراع علایم تجاری آمریکا؛ ایران

منبع: زاهدی، شیرین؛ نوروزی، علیرضا؛ و فهیمی‌‌فر، سپیده (۱۳۹۸). استناد به مجلات انگلیسی‌‏زبان ایرانی زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در پروانه‌‌های ثبت اختراع پایگاه ثبت اختراع و علایم تجاری آمریکا. مديريت اطلاعات سلامت،  16(2)، 73-80.

ارزیابی مدل مفهومی باورپذیری اطلاعات وب: رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری

حمید کشاورز، فاطمه فهیم نیا، علیرضا نوروزی، محمدرضا اسمعیلی گیوی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی و مدل‌سازی معادلات ساختاری ارزیابی باورپذیری اطلاعات موجود در محیط وب توسط کاربران دانشگاهی بر مبنای یک مدل مفهومی بومی و برخاسته از ادبیات پژوهش انجام شده است. پژوهش به شیوه توصیفی-پیمایشی و با کاربرد یک مدل مفهومی تأیید شده توسط خبرگان به عنوان زیرساخت ایجاد ابزار پژوهش در بین یک نمونه آماری شامل 382 نفر از دانشجویان دانشگاه‌های برتر کشور به شیوه نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انجام شد. پرسشنامه‌ای با 80 گویه و روایی محتوایی و سازه‌ای مناسب و مقدار آلفای کرانباخ 962/. بین شرکت‌کنندگان توزیع شد. داده‌های به دست آمده با رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری با کاربرد نرم‌افزارهای اس.پی.اس.اس. و لیزرل تجزیه و تحلیل شدند.  بررسی برازش مدل‌اندازه‌گیری و سنجش بارهای عاملی نشان از برازش داده‌های به دست آمده برای کاربرد مدل برای تحلیل داشتند. تمامی ‌‌پرسش‌ها و روابط میان متغیرها در سطح اطمینان 95% معنادار بودند. تمامی شاخص­های برازش در دامنه قالب قبول بودند و بنابراین مدل‌ها تأیید شدند. مقیاس باورپذیری اطلاعات وب فارسی از جنبه برازش مدل ‌اندازه‌گیری از تناسب و کیفیت خوبی برخوردار بوده و برای بررسی در بسترهای پژوهشی مختلف از اعتبار برخوردار است. ابزار ساخته شده با مقدار مناسبی از برازش، متغیر های فرعی پژوهش یعنی قابلیت اعتماد و تخصص را نمایندگی و سنجش می‌کند.

کلیدواژه‌ها:ارزیابی باورپذیری اطلاعات، طراحی مدل رفتار اطلاعاتی، باورپذیری اطلاعات وب، اعتبارسنجی اطلاعات، اعتباریابی مدل

 منبع:  کشاورز، حمید، فهیم‏نیا، فاطمه، نوروزی، علیرضا، و اسمعیلی گیوی، محمدرضا (1397). ارزیابی مدل مفهومی باورپذیری اطلاعات وب: رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری. پژوهشنامه پردازش و مديريت اطلاعات.

نیمرخ مجله‏ های انگلیسی ‌زبان دانشگاه تهران بر اساس معیارهای نمایه‌ سازی پایگاه‌ های استنادی

علیرضا نوروزی، نیلوفر صلح‌ جو

 چکیده

مقدمه: هدف پژوهشگران بررسی وضعیت نمایه‌ سازی مجله ‏های انگلیسی ‌زبان دانشگاه تهران در پایگاه‌ های استنادی بین‌المللی است. بنابراین، فرآیند گزینش در دو پایگاه‌  اسکاپوس و وب آف ‏ساینس به دقت بررسی شده و مجله‌ ها بر اساس معیارهای به ‌دست ‌آمده اعتبارسنجی شده‌ اند تا نقاط ضعف مجله‌ های انگلیسی ‌زبان دانشگاه تهران برای نمایه‌ سازی در این پایگاه‌ ها مشخص شود.

مواد و روش ‌ها:  نوع پژوهش کاربردی و روش آن پیمایشی است و مجله ‌ها با رویکرد توصیفی ارزیابی شده‌ اند. در این پژوهش برای ارزیابی مجله‏ های انگلیسی ‌زبان دانشگاه تهران از روش‌ تحلیل استنادی و روش مشاهدۀ مستقیم با ابزار سیاهۀ وارسی استفاده شده است.

یافته‌ ها:  معیارهای اصلی برای استانداردسازی مجله‌ ها به منظور نمایه ‌سازی در پایگاه‌ های بین‌ المللی در چهار قلمروِ «اطلاعات کلی»  (معیارهای حداقل)، «خط مشی»، «دسترسی برخط» و «موقعیت» طبقه ‌بندی شدند که برای هر معیار شاخص ‌های  قابل اندازه ‌گیری تعیین شد. در بررسی مجله‌ ها، با توجه به این معیارها، تا زمان اجرای پژوهش فقط دو مجله توانستند معیارهای حداقل را به ‌طور کامل رعایت کنند. اشکال ‏های اساسی مجله‌ ها به‌ترتیب شامل نداشتن فرآیند داوری و نوع همترازخوانی،  رعایت ‌نکردن نظم انتشاراتی، مشخص ‌نبودن اصول اخلاقی نشر و تنوع پایین نویسندگان و هیئت تحریری مجله‌ هاست. از جمله نقاط قوّت آن‏ها وبگاه انگلیسی،  دسترسی برخط به متن کامل مقاله‌ ها و داشتن شماره استاندارد بین ‌المللی را می‌توان نام برد.

نتیجه‌ گیری: به‌ طور کلی میزان رعایت شاخص ‌های چهار قلمروِ مورد ارزیابی مجله‌ های انگلیسی ‌زبان دانشگاه تهران برای پذیرش در پایگاه‌ های بین‌ المللی 67 درصد  است. با مشخص ‌شدن نقاط قوّت و ضعف‌ مجله‏ ها، راهکارهایی برای ناشران، سردبیران و مسئولان سیاست ‌گذاری ارائه شده است تا بتوانند سطح انتشار خود را به معیارهای مورد نظر پایگاه ‌های نمایه ‌سازی بین ‌المللی نزدیک  و امکان حضور در سطح بین‌المللی را پیدا کنند.

کلیدواژه ها: مجله‏؛ معیارهای نمایه‌ سازی؛ پایگاه‌ های استنادی بین ‌المللی؛ دانشگاه تهران

منبع: نوروزی، علیرضا، و صلح جو، نیلوفر (1395). نیمرخ مجله‏ های انگلیسی ‌زبان دانشگاه تهران بر اساس معیارهای نمایه‌ سازی پایگاه‌ های استنادی بین ‌المللی. فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی، 19(2)، 44-78. 

وب‏سنجی: پایان یا مرگ تدریجی برخی از سنجه‏های ارزیابی آن

برخی از موتورهای جستجو مانند آلتاویستا که پیش‏تر در خدمت تحلیل پیوند و وب‏سنجی بود، امروزه تعطیل شدند. به نظر می‏رسد که وب‏سنجی و برخی سنجه‏های آن مانند ضریب تأثیرگذاری وب (ویف) ملاک مناسبی برای سنجش اعتبار یک وبگاه/وبلاگ نیست و اعتبار علمی چندانی ندارد. محاسبه ضریب تأثیرگذاری وب، دیگر به سادگی میسر نیست و موتور جستجوی آلتاویستا امکان جستجوی تعداد پیوندها را فراهم نمی‏کند. گوگل اگرچه مبتنی بر تعداد پیوندهاست اما موتور مناسبی برای تحلیل پیوند و ارزیابی پیوندها به یک وبگاه یا وبلاگ نیست. چند سال اخیر موتور جستجوی یاهو از طریق یایت اکسپلورر امکان ارزیابی پیوندها را فراهم می کرد

http://siteexplorer.search.yahoo.com/index.php

اینک این بخش یاهو  نیز با بینگ مایکروسافت یکی شده است و باید از بینگ استفاده کرد

http://www.bing.com/toolbox/webmaster

در بینگ هم تا وقتی که کد مورد درخواست بینگ روی وبگاه یا وبلاگ قرار نگیرد نمی‏توان به ارزیابی تعداد پیوند به آن وبلاگ یا وبگاه پرداخت. بنابراین، باید کد مورد درخواست بینگ در وبگاه‏ها یا وبلاگ‏های موردنظر کپی شود و بعد بینگ اجازه استفاده می‏دهد که این کار هم به سادگی میسر نیست و دردسرهای زیادی دارد و مدیر وبلاگ یا وبگاه باید کد را روی وبگاه/وبلاگ خود بگذارد. از طرف دیگر، کم‏تر مدیر وبگاهی حاضر به پذیرش چنین زحماتی است. در نهایت، بینگ هم تعداد کل پیوند، تعداد پیوند خارجی و غیره را به درستی نشان نمی‏دهد. 

پیشنهاد

به طور کلی وب‏سنجی و ضریب تاثیرگذاری وب سنجه مناسبی برای محتوا و ارزیابی وبگاه‏ها و وبلاگ‏ها نیست. برای نمونه، یک پیوند از بخش پیوندهای وبلاگی با تعداد پست‏های زیاد مثل وبلاگ گروهی کتابداران به یک وبگاه/ وبلاگ دیگر، از نظر موتورهای جستجو به منزله این است که وبلاگ گروهی کتابداران به تعداد پست‏هایش به وبگاه/ وبلاگ دیگر پیوند زده است. چون هر پست به همراه چارچوب اصلی اچ‏تی‏ام‏ال وبلاگ به صورت جدا یک صفحه وب در نظر گرفته می‏شود و جدا نمایه‏سازی می‏گردد. خلاصه، به نظر من ضریب تأثیر وب چیزی را نمی‏سنجد فقط نشان می‏دهد که کدام وبگاه یا وبلاگ تعداد پیوندش زیاد است که ارزیابی این هم به سادگی امکان‏پذیر نیست. به نظر من در ارزیابی یک وبگاه/وبلاگ بایستی شاخص‏های دیگری را در نظر گرفت.

پیشنهاد می‏شود که به جای کار در حوزه وب‏سنجی که با حذف یک وبگاه و صفحات و پیوندهایش کل داده‏های شما بی‏اعتبار می‏شود، در حوزه علم‏سنجی، اطلاع‏سنجی و کتاب‏سنجی کار کنید که داده‏ها پایایی و دوام بیشتری دارد. برای نمونه، تعداد استناد به یک مجله یا نویسنده مدام در حال افزایش است اما تعداد پیوند به یک وبگاه نوسان دارد، زیرا مدیر یک وبگاه/وبلاگی که چندین بار به وبگاه/وبلاگ دیگر پیوند داده است، با حذف یا تعطیلی وبگاه خود کل آن‏ها ر ا حذف می‏کند و این کل داده‏ها را زیر سؤال می‏برد.

در پایان اعلام می‏نمایم که من دیگر در حوزه وب‏سنجی کار نمی‏کنم. برای مطالعه مقاله‏های پیشین به رزومه‏ام و برای مطالعه یادداشت‏های وبلاگی من به آدرس زیر مراجعه نمایید

www.nouruzi.blogfa.com/cat-4.aspx

فراپیوندها و نقش آنها در بازیابی اطلاعات در محیط وب

نویسنده: علیرضا نوروزی ترجمه: منصوره صراطی شیرازی

چکیده

فراپیوندها یکی از اجزای اصلی صفحه‌های وب هستند که توسط موتورهای کاوش در فرایند نمایه‏سازی و رتبه‏بندی صفحه‌های وب مورد استفاده قرار می‏گیرند. این مقاله به بررسی انواع فراپیوندها و اهمیت آنها در نمایه‏سازی، ذخیره‏سازی و بازیابی اطلاعات در محیط وب می‏پردازد.

کلیدواژه‏ها: وب، پیوند، نمایه‏سازی، موتور جستجو

منبع: نوروزی، علیرضا (1385). فراپیوندها و نقش آنها در بازیابی اطلاعات در محیط وب. ترجمه  منصوره صراطی شیرازی. نما، جلد 5، شماره 4، (تیر 1385).

نقشه سایت و اهمیت آن در نمایه‏سازی وب

هر وبگاه لازم است که یک نقشه سایت (سایت مپ) داشته باشد که روبات موتورهای جستجو از آن طریق بتوانند تمام صفحات وبگاه را نمایه‏سازی کنند. یک جستجوی ساده نشان می‏دهد که حتی موتور جستجوی گوگل، نقشه سایت دارد.

نقشه وبگاه باید به زبان اچ‏تی‏ام‏ال باشد و تمام بخش‏های یک وبگاه یا دایرکتورهی‏های اصلی آن را در برداشته باشد تا روبات از طریق پیوندهای آن بتواند تمام صفحات وبگاه را نمایه‏سازی کند. نمونه‏هایی از نقشه سایت دانشگاهی

http://www.champlain.edu/Site-Map.html

http://www.nyu.edu/footer/site-map.html

در گوگل  با عبارات زیر جستجو کنید

site-map.html site:edu

sitemap.html site:edu

دریافت پیوند از وبلاگ‏ها

به مدیران وبگاه‏ها پیشنهاد می‏شود که از وبلاگ‏ها هم برای وبگاه خود پیوند جذب کنند. اگر یک وبلاگ معروف و فعال به وبگاه شما یک پیوند بدهد، انگار به تعداد پست‏های وبلاگ به شما پیوند داده شده است. چون هر پست یک آدرس خاص دارد و پیوندهای وبلاگ که در چارچوب و قالب وبلاگ قرار دارند با آن پست تکرار می‏شوند. اگر یک وبلاگ که تاکنون دویست یادداشت منتشر کرده است به وبگاه شما یک پیوند ایجاد کند. از نظر موتورهای جستجو انگار به وبگاه شما دویست پیوند داده است.

میزان محبوبیت خبرگزاری فارسی بی‏بی‏سی و خبرگزاری فارسی فرانسه در نزد ایرانیان

دو کشور انگلستان و فرانسه هرکدام دارای خبرگزاری فارسی واحدی برای پخش اخبار روزمره و اطلاعات سیاسی به زبان فارسی هستند. در این یادداشت سعی شده است میزان محبوبیت این دو خبرگزاری در نزد ایرانیان بر اساس تحلیل‏های وب‏سنجی مشخص شود.

خبرگزاری فارسی فرانسه وابسته به رادیو بین‏المللی فرانسه در این آدرس (www.persian.rfi.fr) و خبرگزاری فارسی بی‏بی‏سی وابسته به بی‏بی‏سی در آدرس (www.bbc.co.uk/persian/) قابل دسترسی است. البته هر دوی آنها توسط دولت جمهوری اسلامی ایران فیلتر شده‏اند. بنابراین، کاربران عادی بدون فیلترشکن نمی‏توانند به آنها دسترسی پیدا کنند.

جدول زیر میزان حضور هر خبرگزاری را در صفحه‏های دامنه آی.آر. و خدمت‏دهندگان اصلی وبلاگ از طریق گوگل نشان می‏دهد. نگاهی ساده به جدول زیر نشان می‏دهد که خبرگزاری فارسی فرانسه در مقایسه با بی‏بی‏سی فارسی محبوبیت پایینی دارد و جا دارد که دست‏اندرکاران این خبرگزاری بیش‏تر به این مساله توجه نمایند. 

	خبرگزاری فارسی بی‏بی‏سی	خبرگزاری فارسی فرانسه
تعداد حضور در صفحه‏های وب ایرانی مختوم به آی.آر.	277000	28
تعداد حضور در وبلاگ‏های فارسی بلاگفا	15300	62
تعداد حضور در وبلاگ‏های فارسی پرشین‏بلاگ	11000	5
تعداد حضور در وبلاگ‏های بلاگ‏اسپات	38700	231
تعداد پیوندهای دریافتی از هر نوع وبگاهی غیر از دامنه خود	47291	3200

 توجه: ممکن است که آمار تعداد حضور هر خبرگزاری بعد از این تاریخ، به دلیل روزآمدسازی موتور جستجوی گوگل متفاوت باشد.

وب‏سنجی و تحلیل پیوندها به یک وبگاه در موتور جستجوی یاهو

تا سال دو هزار و هفت اغلب پژوهش‏های وب‏سنجی از موتور جستجوی آلتاویستا استفاده می‏کردند. اما بعد از آن‏که یاهو روبات آلتاویستا را خریداری کرد، آلتاویستا مبتنی بر یاهو شد و در عمل آلتاویستا کاربران را به سوی یاهو هدایت می‏کند. بنابراین، برای انجام پژوهش‏های وب‏سنجی دیگر نمی‏توان از آلتاویستا استفاده کرد. یاهو هم از چند سال پیش دستورهای جستجوی پیوندها و صفحه‏های وب را عوض کرده است و یک امکان جدیدی به نام سایت اکسپلورر را ایجاد کرده است که برای تحلیل پیوندهای دریافتی به یک وبگاه و یا پژوهش‏های وب‏سنجی به ناچار باید از این استفاده کرد و دستورهای سابق آلتاویستا و یاهو دیگر جواب نمی‏دهد. سایت اکسپلورر (جستجوگر وبگاه: Site Explorer) چهار گزینه برای تحلیل پیوندها به یک وبگاه یا آدرس جاینمای جهانی دارد: 

Show inlinks: Except from this domain to: Entire Site

تمام پیوندها به وبگاه مورد بررسی به جز خودپیوندهای کل وبگاه را نشان می‏دهد

Show inlinks: Except from this domain to: only this URL

تمام پیوندها را به جز پیوندها به یوآرال مورد بررسی نشان می‏دهد. زیرا ممکن است که از دامنه‏های فرعی یک دامنه اصلی (وبگاه) به بخش‏های دیگر (دامنه‏های فرعی) آن پیوند داده شده باشد. 

Show inlinks: From all pages  to: Entire Site

تمام پیوندهای دریافتی از تمام صفحه‏ها (خارج و داخل وبگاه) به کل وبگاه را نشان می‏دهد. 

Show inlinks: From all pages  to: Only this URL

تمام پیوندهای دریافتی به فقط یوآرال مورد بررسی را نشان می‏دهد. به نظر من برای تحلیل پیوندهای دریافتی به یک وبگاه، بهتر است از یک یا هر دو گزینه زیر استفاده شود:

Show inlinks: From all pages  to: Entire Site

تمام پیوندهای دریافتی از تمام صفحه‏ها (خارج و داخل وبگاه) به کل وبگاه را نشان می‏دهد. این گزینه خودپیوندها را هم دربرمی گیرد. با انتخاب این گزینه یاهو کل پیوندهای دریافتی و خودپیوندهای وبگاه را نشان می‏دهد. برای مطالعه پیوندهای دریافتی خالص بدون خود‏پیوندها بهتر است از دستور زیر استفاده شود:

Show inlinks: Except from this domain to: Entire Site

تمام پیوندها به وبگاه به جز خودپیوندهای کل وبگاه را نشان می‏دهد. این گزینه خودپیوندها را شامل نمی‏شود.

پی‏نوشت: چند سال است که دیگر در حوزه وب‏سنجی پژوهش نمی‏کنم و علاقه موضوعی و حوزه اصلی مطالعه، پژوهش، مشاوره و راهنمایی من سازماندهی دانش (نمایه‏سازی، ابرداده، فهرست‏نویسی، رده‏بندی، بازیابی اطلاعات و حوزه‏های مرتبط)، علم‏سنجی، دسترسی آزاد به اطلاعات و حوزه مشاوره اطلاعاتی است.

تعصب موتورهای جستجو در نمایه سازی صفحه های وب آمریکایی و انگلیسی

پژوهش­های پیشین نشان می­دهند که موتورهای جستجو ( مانند: گوگل، یاهو و ام.اس.ان) که اغلب آمریکایی و انگلیسی-محور هستند، سوگیری و تعصب ملی در پوشش وبگاه ها دارند. برای نمونه، ثلوال و وان (۲۰۰۴) در مطالعه ای بر روی وبگاه های چهار کشور (چین، تایوان، سنگاپور و آمریکا) نشان دادند که موتورهای جستجو، وبگاه های آمریکایی را خیلی بهتر پوشش می­دهند. قابل ذکر است که زبان وبگاه ها تنها عنصر اصلی در پوشش صفحه های وب آنها توسط موتورهای جستجو نیست، بلکه علت اصلی پایین بودن تعداد پیوندهای داده شده به وبگاه های کشورهای آسیایی در مقایسه با کشور آمریکا است. برای نمونه، تعداد تقریبی پیوندها به دانشگاه های آمریکا، استرالیا، ایران و چین را در آلتاویستا مشاهده شود. البته کشوری مانند چین به خاطر جمعیت زیاد، وطن­دوستی، دسترسی بالا به اینترنت، آزادی هایی که در طی چند سال اخیر به مردمان خود داده است، وبگاه های چینی به سرعت در حال گسترش هستند. چه بسا در سال­های آتی زبان چینی به زبان غالب وب تبدیل شود.

 

	دستور جستجو	تعداد
آمریکا	linkdomain:edu	174000000
چین	linkdomain:edu.cn	23100000
استرالیا	linkdomain:edu.au	7190000
ایران	linkdomain:ac.ir	264000

 

بسیاری از وبگاه های ایرانی واقعاً ایزوله هستند. به این معنی که وبگاه های ایرانی به آنها پیوند نمی­دهند و وبگاه های خارجی هم به خاطر مانع زبان توجهی به وبگاه های ایرانی ندارند. نتیجه اش، عدم حضور گسترده وبگاه های ایرانی در محیط وب، نمایه سازی نشدن صفحه های وب ایرانی و پنهان ماندن صفحه های وب ایرانی در اعماق اقیانوس اطلاعات است. بنابراین، پیشنهاد می­شود برای اینکه وبگاه های ایرانی بهتر نمایه سازی و در نتیجه بهتر بازیابی شوند سعی شود به وبگاه دانشگاه، کتابخانه، و وبگاه های مورد علاقه خود در ایران پیوند ایجاد شود.

ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی سایت های دانشگاهی ایران

توجه: متن کامل این مقاله به صورت دسترسی آزاد روی وب گذاشته شد.

چکیده

ضریب تأثیرگذاری وب، ابزاری برای ارزیابی، رتبه بندی، مقایسه و طبقه بندی وبگاه­های مختلف در سطح حوزه های ملی مانند (ir) و یا برای مقایسه وبگاه ها در سطح بین المللی است. در این نوشته به بررسی سیر تاریخی و تعریف ضریب تأثیرگذاری وب و برخی از مزایا و معایب آن پرداخته خواهد شد. همچنین كاربردهای فراپیوندها و ضریب تاثیرگذاری وب در نمایه سازی وب - نمایه سازی پیوندی - و تفاوت­های روش ضریب تأثیرگذاری وب با ضریب تأثیرگذاری مجله ها نیز به اختصار توضیح داده خواهد شد. به عنوان نمونه وبگاه ۱۵ دانشگاه ایرانی به منظور محاسبه ضریب تأثیرگذاری وب انتخاب شده اند و نتایج نشان می­دهد كه به دلایلی از جمله زبان فارسی و فقدان منابع اطلاعاتی مناسب برای جذب پیوند، دانشگاه های ایرانی نتوانسته اند میزان پیوندی را كه مستحق آن هستند دریافت كنند.

كلید واژه: وب­سنجی، ضریب تأثیرگذاری وب، ضریب تأثیرگذاری مجله ها، نمایه سازی پیوندی، دانشگاه های ایرانی

نوروزی، علیرضا (۱۳۸۳). ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی سایت­های دانشگاهی ایران. مطالعات تربیتی و روانشناسی، ۵(۲): ۱۰۵-۱۱۹.

Noruzi, Alireza (2004). The Web Impact Factor: A Survey of Some Iranian University Web Sites. Studies in Education & Psychology, 5(2): 105-119.

بررسی میزان حضور ایران در وب

چکیده

از اواسط دهه ١٩٩٠ حوزه پژوهشی نوینی به نام وب­سنجی بر پایه روش های کتابسنجی و اطلاع سنجی به وجود آمد که كار آن، پژوهش درباره ماهیت و ویژگی­های وب جهانگستر است. هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه و رتبه بندی دامنه های فرعی ایران (.ir) است. این پژوهش نشان می­دهد که دامنه سطح بالای ایران (.ir) بیشترین و دامنه نظامی ایران (mil.ir) کمترین میزان صفحه های وب را تولید کرده اند. همچنین قابل ذکر است که موتور کاوش گوگل، وبگاه­های ایرانی به­ویژه دانشگاهی را بهتر تحت پوشش قرار می­دهد. به عبارت دیگر، گوگل به نسبت سایر موتورهای کاوش (یاهو، آلتاویستا، اِم اس ان، و آلدِوب)، صفحه­های وب بیشتری از ایران را نمایه سازی می­کند و موتور کاوش "اِم اس ان" وبگاه­های ایرانی را کمتر تحت پوشش قرار می­دهد. این پژوهش همچنین نشان می­دهد که اغلب صفحه های وب منتشر شده در ایران با فرمت زبان نشانه گذاری فرامتن منتشر شده اند. یافته ها نشان می­هد که فرمت­هایی چون (HTM، HTML، PHP، PDF، ASP، و DOC) بیشتر مورد استفاده وبگاه های ایرانی قرار گرفته اند و موتورهای کاوش این نوع فایل­ها را بهتر نمایه سازی می­کنند. بنابراین مدیران وبگاه های ایرانی باید توجه بیشتری به این نوع فایل­ها داشته باشند.

نوروزی، علیرضا (۱۳۸۵).  بررسی میزان حضور ایران در وب. فصلنامه كتاب، ۶۸(زمستان)، ص.۵۳ -۶۲.

وب سنجی: استراتژی های جستجوی پیوندها در موتور آلتاویستا

پرسشی در حوزه وب سنجی مطرح شده است که ترجیج دادم پاسخ را در این جا بیان نمایم. زیرا ممکن است که این پرسش افرادی که در حوزه وب سنجی می خواهند پژوهش کنند نیز باشد. در پژوهش های وب سنجی برای ارزیابی تعداد پیوندها به یک وبگاه یا وبنوشت عمدتاً از موتور جستجوی آلتاویستا استفاده شده و می­شود. دستورهای جستجوی به قرار زیر است:

 

پیوندهای دریافتی (درونی)

پیوندهای دریافتی از سایر وبگاه ها یا وبنوشت ها که در منابع علم رایانه به پیوندهای درونی (Inlinks) نیز معروف هستند، از دستور (linkdomain:) زیر استفاده شود:

linkdomain:ut.ac.ir/ NOT domain:ut.ac.ir/

linkdomain:ut.ac.ir/ -domain:ut.ac.ir/

همان گونه که در مباحث پیشین گفته شد این نوع پیوندها در رتبه بندی وبگاه ها یا وبنوشت ها توسط موتورهای جستجو از اهمیت بالایی برخوردار است و در پژوهش های وب سنجی هم بیشتر روی آنها تأکید می شود. توجه شود که هنگام جستجو در آلتاویستا جستجو را محدود نکنید و تمام جهان و همه زبان ها را انتخاب کنید و فیلتر آلتاویستا را آزاد کنید. از یکی از دو دستور پیش گفته استفاده شود و مرجح است که از دستور نخست استفاده شود.

 

تعداد کل صفحه های منتشر شده توسط یک وبگاه یا وبنوشت

برای پیدا کردن تعداد کل صفحه های موجود در یک وبگاه یا وبنوشت از دستورهای زیر استفاه شود. در موتورهای جستجوی آلتاویستا، آل­دِوب و یاهو از دستور (domain:) استفاده شود.

domain:ut.ac.ir/

پیوندهای مشترک به دو وبگاه یا دو وبنوشت

پیوندها از یک یا چندین وبگاه به دو وبگاه خاص که به پیوندهای مشترک یا پیوندهای دریافتی مشترک (Co-inlink) موسوم است. در واقع، به دنبال صفحه هایی هستیم که به دو وبگاه خاص پیوند داده اند. مانند جستجو برای پیوندها به دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران:

linkdomain:ut.ac.ir/ AND linkdomain:tums.ac.ir/

پیوندهای خودی یا خود-پیوندها

پیوندها از صفحه های یک وبگاه به سایر صفحه های همان وبگاه که به پیوندهای خودی یا خود-پیوندها موسوم است:

linkdomain:ut.ac.ir/ AND domain:ut.ac.ir/

linkdomain:ut.ac.ir/ +domain:ut.ac.ir/

اگر در تحقیقی از AND استفاده می شود در تمام جستجوها ازAND و اگر از به اضافه (+) استفاده می شود در تمام جستجوها از آن استفاده شود. اما ANDمرجح است.

ویژگی های یک وبگاه یا وب سایت عالی

بعد از سالها آشنایی با موتورهای کاوش و پژوهش در حوزه وب سنجی به این نتیجه رسیدم که یک وبگاه یا وب سایت عالی باید حداقل سه ویژگی اصلی داشته باشد تا بتواند محبوب واقع باشد. این  ویژگی ها عبارتند از:

- نویسنده پسند (Author-friendly): منظور از نویسنده در اینجا فرد یا افرادی است که مطالب یک وبگاه را می نویسند. برای نمونه، در یک وبگاه دانشگاهی، دانشجویان، اساتید و کارکنان در واقع نویسندگان مطالب آن هستند. این افراد باید بتوانند با کمترین زحمت، بیشترین اطلاعات ممکن را منتشر نمایند.

- موتور کاوش پسند (Search engine-friendly): به این معنی که روبات موتورهای کاوش بتوانند با صرف کمترین زمان و به سهولت، جدیدترین اطلاعات منتشره در وبگاه را جمع آوری نمایند. تنها راه جمع آوری صفحه های نو یا به اصطلاح نمایه سازی آنها، پیوندهایی است که به صفحه های جدید داده می شود. پیوندها مانند جویبارهایی هستند که امکان رسیدن قطره های باران تولید شده (اطلاعات جدید) را به اقیانوس اطلاعات (اقیانوس گوگل) فراهم می نمایند. اگر جلو این جویبارها بسته باشد و یا به اصطلاح پیوندها کور باشند این اطلاعات جدید هرگز توسط گوگل بات نمایه سازی نخواهد شد و هرگز به اقیانوس اطلاعات نخواهند پیوست. برای نمونه، وبگاه باید دارای نقشه وبگاه باشد که از کل به جزء محتویات وبگاه را به خوبی نمایش دهد درست مانند یک نمایه انتهای کتاب. البته وبگاه یک دانشگاه می تواند چندین نقشه داشته باشد، مثلاً یک نقشه کلی برای دانشکده ها، لابراتورها، کتابخانه ها و غیره. و بعد هر دانشکده خود یک نقشه داشته باشد. مرجح است که نقشه وبگاه به زبان اچ تی ام ال باشد تا روبات های موتورهای کاوش بتوانند از طریق آن به سایر صفحه ها راه پیدا کنند. برای نمونه نگاه شود به: نقشه وبگاه دانشگاه آکسفورد، نقشه وبگاه  دانشگاه پورتلند، نقشه وبگاه کتابخانه دانشگاه تکزاس، دانشگاه ایالتی بولینگ گرین، کتابخانه دانشگاه هاروارد، نیز نگ گوگل: (sitemap site:harvard.edu)

- کاربر پسند (User-friendly): به این معنی که کاربران بتوانند با صرف کمترین زمان ممکن، به اطلاعات موردنظر خود دست یابند. نقشه وبگاه یکی از ابزارهایی است که کاربر را خیلی راحتر و بهتر به اطلاعات موردنظر هدایت می کند. در نهایت با حمایت از رانگاناتان: در وقت کاربر صرفه جویی شود (Save the time of the user) و قوانین رانگاناتان در محیط وب هم کاربرد دارد.

جایگاه وبگاه های دانشگاهی ایران در رتبه بندی دانشگاه های جهان

مقدمه

مرکز اطلاعات و مدارک ملی اسپانیا (CINDOC) از سال 2004  اقدام به راه اندازی طرحی (www.webometrics.info) کرده است که به رتبه بندی وبگاه های دانشگاهی کشورهای مختلف می پردازد و سالی یکبار فهرست 3000 دانشگاه برتر جهان را اعلام می نماید. این رتبه بندی بر اساس معیارهای کّمی (تعداد صفحه های وب منتشر شده توسط هر دانشگاه و تعداد پیوندهای دریافتی توسط هر وبگاه از سوی سایر وبگاه ها) می پردازد. این رتبه بندی به بررسی کیفیت و محتوای وبگاه ها و منابع نمی پردازد. اگرچه این نظام رتبه بندی اشکال های فنی و روش شناختی دارد اما سؤال این است که: جایگاه وبگاه های دانشگاهی ایران در این فهرست طولانی سه هزار دانشگاه جهان کجاست؟

در رتبه بندی توسط اسپانیایی ها، نام دانشگاه هایی وجود دارد  که نه اهمیت علمی بالایی دارند و نه از نظر تعداد دانشجو و قدمت تاریخی قابل مقایسه حتی با دانشکده علوم دانشگاه تهران هستند ولی رتبه بهتری از دانشگاه های ایران دارند. این مسأله پرسش های دیگری را مطرح می کند. آیا وبگاه آنها بهتر طراحی و سازماندهی شده است؟ آیا آنها محتوای اطلاعاتی بیشتری از دانشگاهی مثل دانشگاه تهران دارند؟ آیا اساتید و دانشجویان آزادی بیشتری در انتشار اطلاعات و مقاله های علمی خود دارند؟ آیا وبگاه های ایرانی مشکل فنی و محتوایی دارند؟ آیا موتورهای کاوش با وبگاه های ایرانی مشکل دارند؟ آیا وبگاه های ایرانی تغییر آدرس می دهند؟ 

جواب برخی از این پرسش ها در سال 2005 در پژوهشی در مورد  "ضریب تأثیرگذاری وبگاه های دانشگاهی ایران" داده شده است.

جایگاه نخستین دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی، متعلق به وبگاه دانشگاه تهران، دانشگاه مادر ایران، با رتبه 1744 است. وبگاه دانشگاه تهران در میان کشورهای خاورمیانه رتبه 29 را دارد که رتبه نخست از آن دانشگاه اسرائیلی اورشلیم (بیت المقدس) است. چرا؟ جواب ساده است. نگاه شود به جدول زیر. البته توجه داشته باشید که این ارقام تقریبی است که موتور کاوش یاهو نشان می دهد:

نام دانشگاه	تعداد صفحه وب	تعداد پیوندهای دریافتی از خارج
دانشگاه اورشلیم (بیت المقدس)	457000	326000
دانشگاه تهران	28200	13100

برای کسب تعداد پیوندهای دریافتی از سایر وبگاه ها به هر وبگاه رجوع شود به یاهو:

linkdomain:ut.ac.ir -domain:ut.ac.ir

linkdomain:huji.ac.il -domain:huji.ac.il

برای کسب تعداد صفحه های منتشر شده توسط هر وبگاه رجوع شود به یاهو:

domain:ut.ac.ir

domain:huji.ac.il

اجازه دهید یک مقایسه دیگری بین این دو دانشگاه داشته باشیم. این بار از موتور کاوش گوگل استفاده کنیم. در این قسمت از پژوهش، برای به دست آوردن تعداد کل فایل­های نمایه سازی شده از هر دانشگاه خاص در موتور کاوش گوگل از دستور "site:" و "filetype:" (نوع فایل) استفاده شده است. به عنوان مثال:

site:ut.ac.ir/ filetype:HTML

 

HUJI.ac.il	UT.ac.ir	نوع فایل
318000	6700	HTM
129000	2020	HTML
29700	3140	PDF
13500	1810	ASP
6790	710	DOC
5770	728	PHP
2780	50	PS
2690	1090	PPT
287	542	ASPX
375	113	SWF
440	28	XLS
603	95	TXT
271	29	XML
54	3	PPS

جدول بالا نوع فایل و تعداد آن توسط دو دانشگاه پیش گفته را به خوبی نشان می دهد. نوع فایل های بالا در اغلب کشورها از محبوبیت بیشتری برخوردارند؛ به ویژه پنج نوع فایل نخست. بنابراین مدیران وبگاه ها می توانند توجه بیشتری به این نوع فایل ها داشته باشند. 

 

پیشنهادها

- دانشگاه­ها و دانشکده­ها باید بودجه­های خاص برای طراحی، تأمین و نگهداری وبگاه­های خود در نظر بگیرند.

- دانشگاه­ها سعی نمایند که صفحه­های خود را با استفاده از فرمت­هایی مانند (HTML, HTM, PDF, ASP, DOC) منتشر نمایند که موتورهای کاوش بهتر پوشش می­دهند. از انتشار فایل­هایی با فرمت فلش جلوگیری نمایند.

- برای تمامی اعضای هیأت علمی، کارکنان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی صفحه (فضای خاص) طراحی کرده و به آنها اجازه انتشار آثار علمی خود، رزومه و شرح فعالیت­های علمی و حرفه­ای داده شود.

- از تمامی اعضای هیأت علمی خواسته شود که شرح درس و منابع هر درس را روی وبگاه دانشگاه گذاشته و دانشجویان را وب­محور بار آورند.

- وبگاه دانشگاه باید یک نقشه وبگاه (Site map) داشته باشد تا روبات موتورهای کاوش بتوانند از طریق آن صفحه­های وب دانشکده­ها و گروه­های آموزشی را نمایه­سازی نمایند.

- زیر دامنه ها و دایرکتوری های اختصاص داده شده به هر دانشکده، گروه یا بخش به خوبی تعریف شود و هرگز تغییر داده نشود.

- سعی شود بیشتر به زبان انگلیسی نوشته شود زیرا هم موتورهای کاوش و هم جامعه بین المللی توجه بیشتری به زبان انگلیسی دارند.

 

نتیجه گیری

نظام رتبه بندی پیشنهادی توسط گروه وب سنجی اسپانیا دارای مشکلات و مسائل زیادی است و در مجموع به نفع کشورهای انگلیسی زبان، دانشگاه های مشهور، قدیمی و دارای بودجه های کلان می باشد. این رتبه بندی در اصل بر مبنای ضریب تأثیرگذاری وب پایه ریزی شده است و این روش سنجش تأثیرگذاری دارای معایب و مشکلات خاص خود می باشد که برخی از آنها در مقاله در مورد "ضریب تأثیرگذاری وب: بررسی انتقادی" مطرح شده است. با این تفاسیر حضور ضعیف دانشگاه ها و مراکز پژوهشی ایران در محیط وب با هیچ عنوانی قابل توجیه نیست. جا دارد که مدیران وبگاه ها، رؤسای دانشگاه ها و دانشکده ها و اساتید توجه بیشتری به وبگاه دانشگاه تحت مدیریت خود داشته باشند و آن را به یک منبع وب ارزشمند برای دانشجویان، اساتید و کارکنان خود در وهله نخست و برای جامعه ایران و جهان در وهله دوم تبدیل نمایند و وبگاه ها از حالت منفعل درآیند.

 

منابع برای مطالعه

بجورنبُرن، لُنارت؛ اینگورسن، پیتر (1382). چشم­اندازهایی بر وب­سنجی. ترجمه علیرضا نوروزی و زهرا بیگدلی. علوم اطلاع رسانی. فصلنامه اطلاع رسانی، دوره 19، شماره اول و دوم. ص. 64-81.

نوروزی، علیرضا (1384). ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی از وب­سایت­های دانشگاهی ایران. مطالعات تربیتی و روانشناسی، ویژه­نامه کتابداری. دوره 5، شماره 2، ص. 105-119. 

نوروزی، علیرضا (1385). بررسی میزان حضور ایران در وب. فصلنامه کتاب.

Noruzi, A. (2006). "The Web Impact Factor: A Critical Review". The Electronic Library, 24(4): 490-500. Available at: E-LIS, E-prints

Noruzi, A. (2006). "Web Presence and Impact Factors for Middle-Eastern Countries". Online Magazine, March/April, 30(2): 22-28. Available at: E-LIS, E-prints

Noruzi, A. (2005). "Web Impact Factors for Iranian Universities". Webology, 2(1), Article 11. Available at: http://www.webology.org/2005/v2n1/a11.html 

وب شناسی: پیشنهاد اضافه شدن درسی به دروس کارشناسی و کارشناسی ارشد

امروزه وب به یکی از منابع اصلی دسترسی به اطلاعات  علمی، تجاری، سیاسی و پژوهشی در تمامی حوزه­های علمی تبدیل شده است. پیشنهاد می­شود که درسی با عنوان وب­شناسی به دروس دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع­رسانی و سایر رشته­ها، بخصوص رشته­هایی که خیلی به وب وابسته هستند اضافه شود  یا حداقل جزو دروس انتخابی برای دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد گذاشته شود.   

اگر در قرن بیست­و­ یکم پژوهشگری، دانشجویی، استادی، سیاستمداری،  بازرگانی و حتی بازاری بگوید که بی­نیاز از وب است، او در جهل ابدی به سر می­برد. بنابراین در شرایطی که وب، موتورهای کاوش و اینترنت به یک ابزار اصلی انتشار و اشاعه اطلاعات در تمامی حوزه­ها تبدیل شده­اند و کمتر فردی کاملاً بر وب مسلط است لازم است که تمامی گروه­های آموزشی و پژوهشی در دانشگاه­ها و مراکز پژوهشی درس یا دروسی به بحث در مورد وب یا به اصطلاح وب­شناسی اختصاص دهند و کتابداران کتابخانه­های دانشگاهی و دانشکده­ای هم درس­های آشنایی با وب بگذارند. همان­گونه که درس آشنایی با کتابخانه در اکثر رشته­ها گذاشته شده است و دهه­هاست که تدریس می­شود. امروز لازم است که درس آشنایی با وب یا به اصطلاح وب­شناسی گذاشته شود. زیرا امروزه وب با در برداشتن اطلاعات در قالب­هایی چون: مجله­های و کتاب­های الکترونیکی، پایگاه­های اطلاعاتی، کتابخانه­های دیجیتالی و ... به یکی از ابزارهای بسیار مهم جستجو و دسترسی به اطلاعات تبدیل شده است. از همین رو آشنایی با روش­های بازیابی اطلاعات موجود در وب نیز ضروری می­نماید.

     وب­شناسی می­تواند به مطالعه و بررسی جنبه­های گوناگون وب (تولید، انتشار، ذخیره و اشاعه اطلاعات از طریق وب؛ نمایه­سازی، جستجو و بازیابی اطلاعات در محیط وب؛ تجارت و بازاریابی از طریق وب؛ تأثیرهای علمی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی وب؛ نشر الکترونیکی؛ آشنایی با پایگاه­هایی اطلاعاتی اینترنتی؛ مجله­های الکترونیکی و دسترسی آزاد؛ خدمات مرجع الکترونیکی؛ خدمات تحویل مدرک و امانت بین کتابخانه­ای اینترنتی؛ کتابخانه­های الکترونیکی و دیجیتالی؛ آشنایی با موتورهای کاوش و استراتژی­های جستجو در وب؛ و غیره) بپردازد.

شاید بد نباشد که دانشگاه تهران یا یکی از دانشگاه­های تهران گروه علم وب یا وب­شناسی راه­اندازی کنند.

بررسی میزان حضور ایران در وب

علیرضا نوروزی

 چکیده

از اواسط دهه ١٩٩٠ حوزه پژوهشی نوینی به نام وب­سنجی بر پایه روش­های کتابسنجی و اطلاع­سنجی به وجود آمد که كار آن، پژوهش درباره ماهیت و ویژگی­های وب جهانگستر است. هدف این پژوهش بررسی، مقایسه و رتبه­بندی دامنه­های فرعی ایران (.ir) است. این پژوهش نشان می­دهد که دامنه سطح بالای ایران (.ir) بیشترین و دامنه نظامی ایران (mil.ir) کمترین میزان صفحه­های وب را تولید کرده­اند. همچنین قابل ذکر است که موتور کاوش گوگل وبگاه­های ایرانی به­ویژه دانشگاهی را بهتر تحت پوشش قرار می­دهد. به عبارت دیگر، گوگل به نسبت سایر موتورهای کاوش (یاهو، آلتاویستا، اِم­اس­ان، و آل­دِوب)، صفحه­های وب بیشتری از ایران را نمایه­سازی می­کند و موتور کاوش "اِم­اس­ان" وبگاه­های ایرانی را کمتر تحت پوشش قرار می­دهد. این پژوهش همچنین نشان می­دهد که اغلب صفحه­های وب منتشر شده در ایران با فرمت زبان نشانه­گذاری فرامتن منتشر شده­اند. یافته­ها نشان می­دهد که فرمت­هایی چون (HTM، HTML، PHP، PDF، ASP، و DOC) بیشتر مورد استفاده وبگاه­های ایرانی قرار گرفته­اند و موتورهای کاوش این نوع فایل­ها را بهتر نمایه­سازی می­نمایند. بنابراین مدیران وبگاه­های ایرانی باید توجه بیشتری به این نوع فایل­ها داشته باشند.

 

نوروزی، علیرضا (۱۳۸۵).  بررسی میزان حضور ایران در وب. فصلنامه كتاب، زمستان ۱۳۸۵.

ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی سایت های دانشگاهی ایران

علیرضا نوروزی

چکیده

ضریب تأثیرگذاری وب، ابزاری است برای ارزیابی، رتبه­بندی، مقایسه و طبقه­بندی وب­سایت­های مختلف در سطح دامنه­های ملی مانند (.ir) و یا برای مقایسه وب­سایت­ها (وبگاه­ها) در سطح بین­المللی. در این نوشته به بررسی سیر تاریخی و تعریف ضریب تأثیرگذاری وب و برخی از مزایا و معایب آن پرداخته خواهد شد. همچنین کاربردهای فراپیوندها و ضریب تأثیرگذاری وب در نمایه­سازی وب – نمایه­سازی پیوندی- و تفاوت­های روش ضریب تأثیرگذاری وب با ضریب تأثیرگذاری مجله­ها نیز به اختصار توضیح داده خواهد شد. به عنوان نمونه وب سایتِ ١٥ دانشگاه ایرانی به منظور محاسبه ضریب تأثیرگذاری وب انتخاب شده­اند و نتایج نشان می­دهد که به دلایلی از جمله زبان فارسی و فقدان منابع اطلاعاتی مناسب برای جذب پیوند، دانشگاه­های ایرانی نتوانسته اند میزان پیوندی را که مستحق آن هستند دریافت کنند. 

کلیدواژه ها

وب­سنجی، ضریب تأثیرگذاری وب، ضریب تأثیرگذاری مجله­ها، نمایه­سازی وب، دانشگاه­های ایرانی

نوروزی، علیرضا (۱۳۸۴). ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی وب­سایت­های دانشگاهی ایران. مطالعات تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی. ویژه­نامه کتابداری. دوره ۵، شماره ۲، ص. ۱۱۹- ۱۰۵.

وب سنجی: استراتژی های جستجوی پیوندها در موتورهای کاوش

در پژوهش­های  وب­سنجی برای ارزیابی تعداد پیوندها به یک وبگاه یا وبنوشت خاص عمدتاً از موتورهای کاوش آلتاویستا، آل­دِوب و یاهو استفاده می­شود. ساختار این سه موتور مشابه است زیرا اساس روبات آنها یکی است. دستورهای جستجوی سه موتور فوق تقریباً به قرار زیر است. 

کل پیوندها 

1. دستور جستجو (linkdomain) مثال:

linkdomain:nouruzi.persianblog.ir

از به کار بردن دستور زیر پرهیز شود

(link:nouruzi.persianblog.ir)

2. دستور جستجو (link) 

در صورت استفاده از دستور (link)  باید آدرس کامل وبگاه یا وبنوشت به دنبال دستور ذکر شود. در غیر اینصورت نتایج اصلاً درست نیست.

link:http://www.nouruzi.persianblog.ir

پیوندهای دریافتی 

پیوندهای دریافتی از سایر وبگاه­ها یا وبنوشت­ها که در منابع علوم رایانه به پیوندهای درونی (Inlinks) معروف هستند. از دستور زیر استفاده شود.

linkdomain:nouruzi.persianblog.irNOT domain:www.nouruzi.persianblog.ir

این نوع پیوندها در رتبه­بندی وبگاه­ها یا وبنوشت­ها توسط موتورهای کاوش از اهمیت بالایی برخوردار است و در پژوهش­های وب­سنجی هم بیشتر روی آنها تأکید می­شود.

قابل توجه است که می­توان از (https://siteexplorer.search.yahoo.com) نیز استفاده کرد. که با کمی بررسی ساختار جستجوی آن به راحتی پیدا خواهید کرد. 

تعداد کل صفحه­های منتشر شده توسط یک وبگاه یا وبنوشت 

برای پیدا کردن تعداد کل صفحه­های موجود در یک وبگاه یا وبنوشت از دستورهای زیر استفاه شود. در موتورهای کاوش آلتاویستا، آل­دِوب و یاهو از دستور (domain:) استفاده شود.

domain:nouruzi.persianblog.ir

نکته: 

اگرچه موتور کاوش گوگل مبتنی بر پیوندها است و تعداد پیوندهای دریافتی را مبنای اصلی رتبه­بندی وبگاه­ها و وبنوشت­ها قرار می­دهد اما برای استفاه در پژوهش­های وب­سنجی مفید نیست. با این وجود دستور پیوند (link:) در گوگل به صورت زیر است. مثال:

link:www.nouruzi.persianblog.ir

link:nouruzi.persianblog.ir

در گوگل دو مثال فوق تعداد رکوردهای مشابهی نشان می­دهند.

دستور لازم برای کسب تعداد کل صفحه­های وب، دستور (site:) است. مثال:

site:nouruzi.persianblog.ir

البته گوگل وبگاه­ها و وبنوشت­ها را بهتر تحت پوشش قرار می­دهد و بهتر نمایه­سازی می­نماید.

جایگاه وبگاه های دانشگاهی ایران در جهان: رتبه بندی دانشگاه های جهان

مرکز اطلاعات و مدارک ملی اسپانیا (CINDOC) چند سالی است که اقدام به راه­اندازی طرحی با عنوان (Webometrics.info) کرده است که به رتبه­بندی وبگاه­های دانشگاهی کشورهای مختلف جهان می­پردازد و سالی یکبار فهرست ۳۰۰۰ دانشگاه برتر دنیا را اعلام می­نماید.

اما حتی یکی از دانشگاه­های ایران در این فهرست طولانی سه هزار دانشگاه جهان قرار ندارد. در این فهرست نام دانشگاه­هایی وجود دارد  که اهمیت علمی بالایی ندارند و از نظر تعداد دانشجو قابل مقایسه حتی با تعداد دانشجویان دانشکده علوم دانشگاه تهران نیستند ولی جزو ۳۰۰۰ دانشگاه نخست دنیا هستند، زیرا وبگاه­های آنها بسیار عالی طراحی شده است. اکثر دانشگاه­های آمریکای شمالی، کانادا و اروپا در این فهرست جای دارند.  این مسأله بیانگر آن است که وبگاه دانشگاه­های ایران مشکل فنی و محتوایی دارند. در پژوهشی با عنوان "ضریب تأثیرگذاری وبگاه­های دانشگاهی ایران"، دانشگاه­های ایران نیز در سال ۲۰۰۵ رتبه­بندی شده­اند.

 

پیشنهادها

- دانشگاه­ها و دانشکده­ها باید بودجه­های خاص برای طراحی، تأمین و نگهداری وبگاه­های خود در نظر بگیرند.

- دانشگاه­ها سعی نمایند که صفحه­های خود را با استفاده از فرمت­هایی مانند (HTML, HTM, PDF, ASP, DOC) منتشر نمایند که موتورهای کاوش بهتر پوشش می­دهند. از انتشار فایل­هایی با فرمت فلش جلوگیری نمایند.

- برای تمامی اعضای هیأت علمی، کارکنان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی صفحه (فضای خاص) طراحی کرده و به آنها اجازه انتشار آثار علمی خود، رزومه و شرح فعالیت­های علمی و حرفه­ای داده شود.

- از تمامی اعضای هیأت علمی خواسته شود که شرح درس و منابع هر درس را روی وبگاه دانشگاه گذاشته و دانشجویان را وب­محور بار آورند.

- وبگاه دانشگاه باید یک نقشه وبگاه (Site map) داشته باشد تا روبات موتورهای کاوش بتوانند از طریق آن صفحه­های وب دانشکده­ها و گروه­های آموزشی را نمایه­سازی نمایند.

 

منابع برای مطالعه

- بجورنبُرن، لُنارت؛ اینگورسن، پیتر (۱۳۸۲). چشم­اندازهایی بر وب­سنجی. ترجمه علیرضا نوروزی و زهرا بیگدلی. علوم اطلاع­رسانی. فصلنامه اطلاع­رسانی، دوره ۱۹شماره اول و دوم. ص. ۶۴-۸۱.

- نوروزی، علیرضا (۱۳۸۴). ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی از وب­سایت­های دانشگاهی ایران. مطالعات تربیتی و روانشناسی، ویژه­نامه کتابداری. دوره ۵، شماره ۲، ص. ۱۰۵-۱۱۹.