انگلیسی نویسی منابع پارسی و چالش‏های آن برای پایگاه‏های اطلاعاتی و نویسندگان ایرانی

در خصوص انگلیسی‏نویسی منابع و مآخذ پارسی زبان می‏توان گفت از یک سو، توجیه سردبیران و اعضای هیأت تحریریه مجله‏های علمی (اغلب پزشکی) این است که این مجله‏ها در نمایه‏نامه‏های بین‏المللی نمایه‏سازی می‏شوند و باید منابع و مآخذ به زبان انگلیسی ترجمه شوند. از سوی دیگر، پایگاه‏های اطلاعاتی خارجی هم برای تسهیل امور جاری خود اصرار دارند که منابع انگلیسی‏نویسی شود، زیرا با زبان‏های پارسی، عربی، چینی و غیره مشکل دارند. تا این‏جای کار، توجیه مجله‏ها و پایگاه‏های اطلاعاتی منطقی است. 

اما مشکل زمانی شروع می‏شود که همین مجله‏های ایرانی اغلب در حوزه پزشکی (مانند: مجله پیاورد سلامت و مجله مدیریت اطلاعات سلامت) که منابع پارسی را به انگلیسی ترجمه کرده‏اند در نمایه‏های ملی مانند: پایگاه استنادی اطلاعات علمی (www.SID.ir) جهاد دانشگاهی، پایگاه استنادی جهان اسلام (ISC) و پایگاه‏های اطلاعاتی ایرانداک نمایه‏سازی شوند. آن‏جا که منابع غیرپارسی زبان وارد سیستم نمی‏شوند (تایپ نمی‏شوند) و غیر از مقاله مجله سایر مآخذ (کتاب، پایان‏نامه و غیره) بر اساس سیاست‏گذاری پایگاه اطلاعاتی حذف می‏گردند. حقیر (به عنوان کسی که چند سالی در حوزه نمایه‏سازی از یک سو و علم‏سنجی از سوی دیگر مطالعه داشتم) بر این باورم که سردبیران و ناشران ایرانی که چنین سیاستی را در پیش گرفته‏اند ضربه سنگینی بر نظام استنادی و شبکه ارجاعی مقاله‏های مجله‏های خود و آثار نویسندگانی که در این مجله‏ها مقاله چاپ می‏نمایند وارد می‏کنند و با این کار حتی در محاسبه ضریب تاثیرگذاری خود در سطح ملی هم اخلال ایجاد می‏کنند. برای نمونه، پایگاه اطلاعاتی استنادی جهاد دانشگاهی و پایگاه استنادی جهان اسلام منابع انگلیسی و لاتین را وارد سیستم خود نمی‏نمایند.

به نظر می‏رسد که پایگاه‏های استنادی ایرانی با حذف منابع پارسی ترجمه شده به زبان انگلیسی  و همچنین با حذف منابع انگلیسی و لاتین از شبکه استنادی و ارجاعی در واقع فلسفه وجودی نمایه‏های استنادی را هم زیر سؤال برده‏اند و مجله‏هایی که مآخذ را به زبان انگلیسی ترجمه می‏نمایند به این مسأله بیش‏تر دامن می‏زنند. البته امیدوارم دوستان دست‏اندرکار پایگاه‏های اطلاعاتی و مجله‏ها از این گفته صریح و علمی دلخور نشوند.

تا این‏جای قضیه مربوط به مجله‏ها و پایگاه‏های اطلاعاتی بود. اما ضلع سوم این مثلث کاربر بخت برگشته‏ای است که با دیدن پیشینه اطلاعاتی یک مقاله در یک پایگاه استنادی ایرانی و و  مشاهده عبارت مآخذ (0)، استنادها (0) در زیر آن پیشینه، به طور عادی فکر می‏کند که نویسنده آن مقاله از هیچ سندی استفاده نکرده است و هیچ فردی هم به او استناد نداده است. بنابراین، با خود می‏گوید که آن مقاله، اعتبار علمی و پژوهشی ندارد و از خواندن آن صرف نظر می‏کند (البته این کاربر کاملاً حق دارد که چنین تصوری کند).

یکی از مجله‏های علمی و پژوهشی حوزه کتابداری پزشکی "پیاورد سلامت" است. این مجله در پایگاه استنادی جهاد دانشگاهی نمایه‏سازی می‏گردد اما وقتی به پیشینه‏های این مجله نگاه می‏کنید می‏بینید که برای همه مقاله‏ها مراجع (عدد صفر نوشته شده است. دلیل آن این است که این مجله از سیاست انگلیسی‏نویسی منابع فارسی تبعیت می‏کند. البته هدف از ذکر این مجله‏ها فقط ذکر مثال است و از منظر علمی مجله‏های معتبری هستند.

اگر یک کاربر ایرانی بخواهد مآخذ یک مقاله پارسی را در پایگاه‏های داخلی دنبال کند و بخواهد اصل منابع و مآخذ آن مقاله را نیز مطالعه کند به طور حتم با مشکل اساسی مواجه خواهد شد و این نقض آشکار فلسفه وجودی پایگاه‏های استنادی است. هر پژوهشگر تازه‏کاری می‏داند که یکی از ساده‏ترین راه‏های بازیابی منابع مرتبط با یک مدرک، مطالعه مآخذ آن است. در آن سوی قضیه هم نظام استنادی و ارجاعی مقاله‏های داخلی و محاسبه تعداد استناد به هر مقاله/مجله و ضریب تاثیرگذاری آن مجله با مشکل مواجه خواهد شد.

بنابراین یا بایستی پایگاه‏های اطلاعاتی داخلی به سمت انگلیسی‏نویسی تمام منابع پیش بروند که در درازمدت این کار ضربه دیگری بر زبان پارسی و منابع پارسی زبان است و به دلیل آن‏که هر نویسنده‏ای هنگام استناد به منابع پارسی زبان هر طور که دلش بخواهد آن را ترجمه می‏کند. لذا نوعی هرج و مرج در نظام‏های اطلاعاتی ایجاد می‏شود.

اگر نگاهی به پایگاه‏های اطلاعاتی چین، ژاپن، اسپانیا، برزیل و هر کشور غیر انگلیسی زبانی داشته باشیم، به خاطر ورود به پایگاه‏های اطلاعاتی خارجی منابع و مآخذ مجله‏های خود را به زبان انگلیسی ترجمه نمی‏کنند. به طور خلاصه می‏توان گفت که انگلیسی‏نویسی غیراستاندارد منابع پارسی مقاله‏های مجله‏های ایرانی باعث اتلاف وقت و سرمایه پژوهشگران و پایگاه‏های اطلاعاتی می‏شود.

کارآفرینی در کتابداری و اطلاع ‏رسانی

کارآفرینی چیست؟

کارآفرینی عمل کارآفرین بودن است. این کلمه از اصطلاح فرانسوی Entreprenureمشتق شده است که به معنای قبول مسؤولیت، تعقیب فرصت‌ها، تأمین نیازها و خواسته‌ها از طریق نوآوری و راه‏اندازی یک کسب و کار تجاری است. به طور کلی کارآفرینی فرایند خلق شغل یا کاری جدید از طریق اختصاص زمان و تلاش لازم و کافی، در نظر گرفتن ریسک‏های مالی، روانی و اجتماعی و رسیدن به رضایت فردی، مالی و استقلال است. 

کارآفرینی:

1.     اول این‏که به طور کلی فرایند خلق چیزی یا کاری است (هر چیز ارزشمند و جدید)

2.     دوم این‏که کارآفرینی فرایندی است که مستلزم صرف زمان و تلاش کافی است.

3.     سوم این‏که کارآفرینی دارای ریسک‏های اجتناب‏ناپذیر است.

4.  چهارم این‏که آن‏چه که به عنوان پاداش در فعالیت‏های کارآفرینانه وجود دارد، رسیدن به استقلال مالی و کسب درآمد و همچنین رضایت خاطری است که فرد کارآفرین بعد از انجام کار، کسب خواهد نمود.

o        کارآفرینی اعتماد به نفس و خلق ارزش‏های نو است.

o        کارآفرینی ریسک‏پذیری و خودباوری است.

o        کارآفرینی قدرت شناخت فرصت‏ها و استفاده صحیح از آن‏هاست.

o        کارآفرینی پشتکار است.

o        کارآفرینی استفاده از منابع در تولید کالا یا خدمات است.

o        کارآفرینی بهره‏وری،  اثربخشی، و کارآیی است.

o        کارآفرینی ارتباط مؤثر است.

o        کارآفرینی یک کارکرد جمعی است.

o        کارآفرینی تنوع همیشگی است.

o        کارآفرینی منبع پایان‏ناپذیر رشد و توسعه است.

o        کارآفرینی یک انگیزه قوی برای همیشه اول بودن است.

o        کارآفرینی یک فلسفه زندگی برای افرادی است که همیشه می‏خواهند موفق باشند.

کارآفرین بودن به معنای درهم آمیختن ویژگی‌های شخصی، ابزار مالی و منابع موجود در محیط کار است.

کارآفرین کسی است که متعهد می‏شود مخاطره‏ های یک فعالیت اقتصادی را سازمان‏دهی، اداره و تقبل نماید.

کارآفرین هدایت‌کننده است و باید در اجرای اکثر فعالیت‌های خود از صفت رهبری برخوردار باشد. او به طرزی حساب شده ریسک می‌کند و از دست زدن به کارهای بزرگ و کم‌خطر لذت می‌برد، ولی هیچ‌گاه بی‌گدار به آب نمی‌زند.

فرد کارآفرین اگرچه هدفش ترقی و پیشرفت است، همواره آمادة پذیرش خطر و شکست است. کارآفرینی اغلب خارج از چارچوب قواعد بوروکراسی به انجام می‌رسد. برای مثال، کارت‌های اعتباری را  اولین بار بانک‌ها ابداع نکردند، یا دستگاه زیراکس را شرکت‌های بزرگ تجهیزات اداری به وجود نیاوردند. بلکه این نوآوری‌ها مصداق عمل کارآفرینانی است که اندیشه‌ای جدید را به چنگ آورده،آن را بسط داده و با مساعی خستگی‏ناپذیر خود تحقق موفقیت‏آمیز آن را به پیش برده‌اند.

نوآوری‌های کارآفرین اغلب در یکی از پنج زمینة زیر تحقق می‌یابد:

o        معرفی محصول یا خدمت جدید به طوری که ارتقا در کیفیت محصول یا خدمت موجود تلقی شود.

o        ارائه روش جدیدی که بازدهی (کارآیی و اثربخشی) را افزایش دهد.

o        گشایش بازار جدید در قلمرو تازه یا دستیابی به منبع جدید،

o        فراهم آوردن مواد جدید، محصولات نیمه ساخته یا مواد جایگزین، و در نهایت

o        ایجاد سازمان جدید.

کارآفرینی عبارت است از  این‏که من بتوانم ایده و طرحی را که در ذهن دارم، هرچند ممکن است اطلاعات خیلی دقیق و زیادی درباره آن نداشته باشم، احتمال موفقیت کمی را هم داشته باشم، راه رسیدن هم خیلی هموار نباشد، امکانات کافی را هم در اختیار نداشته باشم انجام دهم. چرا که می‏دانم که می‏توانم، از حداقل‏ها به درستی استفاده کنم و با ناملایمات بجنگم، از دیگران یاری بطلبم و با پشتکار موفق شوم.

 

تعریف کارآفرینی در کتابداری و اطلاع ‏رسانی

کارآفرینی در کتابداری و اطلاع ‏رسانی یعنی فرایندی که در طی آن یک متخصص کتابداری و اطلاع‏ رسانی با ایده ‏های نو، خلاق و شناسایی فرصت‏ های جدید و نوآور رشد یابنده، به تولید کالا یا خدمت مبادرت ورزد. آگاهی از بازار، محیط، جامعه و نیازهای مشتریان و دارا بودن نگرش کارآفرین، یک متخصص کتابداری و اطلاع ‏رسانی را در آفرینش و یا یافتن فرصت و پرداختن به آن یاری می ‏دهد. بنابراین، یک متخصص کتابداری و اطلاع ‏رسانیِ کارآفرین یک طرح اقتصادی، تجاری یا خدماتی را تدوین می‏ کند که در آن مسائلی مانند بازار خدمات یا محصول، مسائل قانونی و حقوقی شرکت، تأمین سرمایه‏ی راه ‏اندازی و توسعه، سازمان‏دهی و مدیریت کسب ‏و کار را بررسی می ‏نماید. 

کارآفرین

کارآفرین بودن، یعنی‌ توانا بودن در کشف و ارزیابی فرصت‌ها، جمع‌آوری منابع لازم و عمل کردن به گونه‌ای که از فرصت بهره‌برداری شود.

کارآفرین فردی است که ریسک‏ های احتمالی را می‏پذیرد و کار جدیدی را آغاز می‏کند.

کارآفرین، فردی است که با صرف زمان و انرژی لازم، منابع، نیروی کار، مواد اولیه و سایر دارایی‌ها را به گونه‌ای هماهنگ می‌سازد که ارزش آن‌ها و یا محصولات حاصل از آن‌ها نسبت به حالت اولیه‌اش افزایش یابد (ایجاد ارزش افزوده کند). کارآفرینان با مهارتی که در تشخیص فرصت‌ها و موقعیت‌ها و ایجاد حرکت در جهت توسعه‏ی این موقعیت‌ها دارند، پیشگامان حقیقی تغییر در اقتصاد و تحولات اجتماعی محسوب می‌شوند.

کارآفرینی نوعی خوداشتغالی است. بر این اساس نمایه‏سازی (به ویژه نمایه‏سازی کتاب و صفحه‏آرایی کتاب) یک حرفه خوداشتغالی و نوعی کارآفرینی است. میزان موفقیت نمایه‏سازِ کارآفرین بستگی به علاقه و انگیزه؛ تخصص و مهارت‏های فنی در نمایه‏سازی؛ آشنایی با اصول و فرایند چاپ و نشر؛ داشتن سواد اطلاعاتی، سواد رایانه ‏ای و سواد ارتباطی؛ و مدیریت (بازاریابی، تصمیم ‏گیری، مدیریت امور مالی، حسابداری، کنترل، و ...) دارد. انگیزه اولیه نمایه‏ سازانِ کارآفرین برای شروع فعالیت اقتصادی، مستقل بودن است. برای کارآفرینی بایستی یک سری ویژگی‏ ها را فراگرفت که عبارتند از:

o        داشتن روحیه کارآفرینی؛

o        داشتن روحیه همکاری و کار گروهی؛

o        مرتبط کردن مهارت‏ ها و آموخته‏ ها با نیاز سازمان‏ها و شرکت‏ها؛

o        تشویق ایجاد شرکت‏های کوچک نمایه‏سازی و خدمات اطلاعاتی؛ و

o        گسترش تخصص‏های حرفه‏ای (صفحه‏آرایی، نمایه‏سازی، چکیده‏نویسی و ...)؛

o        فراگیری مهارت‏های ارتباط انسانی و رهبری؛ و غیره.

 

ویژگی‏ های روانشناختی، مدیریتی و اقتصادی یک متخصص کتابداری و اطلاع‏رسانی کارآفرین:

کارآفرین کسی است که منابع، نیروی کار، مواد، و سایر دارایی‏ها را با هم ترکیب می‏کند تا ارزش آن‏ها را نسبت به قبل بیش‏تر نماید. بر این اساس ویژگی‏های فرد کارآفرین عبارتند از:

استفاده ازامکانات و نیروهای محیطی

o        استفاده از نیروهای خود

o        استقلال در تصمیم‏گیری

o        اعتماد به نفس

o        اقتصادی بودن

o        ایجاد ارزش های نو

o        بازارسنجی، بازارگردی، بازارشناسی و شناخت نیازهای بازار

o        بهتر بودن

o        ترکیبی بودن

o        توانا در برخورد با مردم و دارای روابط اجتماعی خوب

o        تولیدی بودن

o        خطرپذیر بودن

o        خلاق و نوآورانه بودن

o        خوشبین بودن

o        داوطلبانه بودن

o        دوراندیش بودن

o        رهبری و اداره

o        الزام‏آور بودن

o        سازمان‏دهی

o        شجاعت و پشتکار داشتن

o        عمل‏گرا بودن

o        فرصت‏شناسی (شکارچی فرصت‏ها)

o        مسؤولیت‏پذیری (مسؤول و پاسخ‏گو بودن)

o        واکنش مثبت در برابر چالش‏ها

o        واکنش نسبت به رفتار دیگران 

راه ‏اندازی کسب و کار کارآفرینانه و فرایندهای آن

o        خودارزیابی و کسب آمادگی

o        شناسایی و ارزیابی فرصت

o        نوآوری و ایده یابی

o        تدوین طرح تجاری

o        تامین منابع مورد نیاز

o        تاسیس و راه اندازی کسب و کار

o        اداره بنگاه و تثبیت آن

کارآفرینی در کتابداری مستلزم در گرو پیمودن راه‏های زیر است:

o        شناخت عوامل مساعد و بازدارنده کارآفرینی و راه‏های عملی رفع موانع.

o        شناخت بهتر فرصت‏های کارآفرینی و سیاست‏گذاری برای استفاده از فرصت‏های مذکور.

o        ترغیب دانش‏آموختگان مستعد گروه‏های کتابداری به فعالیت‏های کارآفرینی.

o        توسعه کسب و کارهای کوچک در جهت ایجاد اشتغال مولد.

o        پرورش گروهی از جوانان مستعد کارآفرین. 

چالش‏ های آموزش کارآفرینی در کتابداری

آموزش کارآفرینی در کتابداری، هم‏اکنون با چالش‏های متعددی مواجه شده است که برخی از این چالش‏ها عبارتند از:

o        چالش در محتوا و شیوه‏های آموزش کتابداری

o        چالش در اثربخشی روش‏های آموزشی و چالش در پذیرش آموزش کارآفرینی در دانشگاه‏ها نسبت به کسب و کار

o        چالش در کیفیت کار مدرسان کارآفرینی

o   چالش در نیازهای یادگیری (آموزش ضمن خدمت) کتابداران کارآفرینی که در حال کار هستند، متناسب با دوره زندگی کسب و کاری که هم اکنون در آن به سر می برند. 

راهکارهای کارآفرینی و خوداشتغالی در کتابداری

چرا کتابداری و کتابداران نتوانسته‏ اند، به اندازه کافی کارآفرینی نمایند؟ از برخی از دلایل آن ممکن است ناشی از عدم انطباق آموزش‏ های کتابداری با نیاز جامعه؛ آموزش ‏های غیرعملی؛ دروس غیرمفید؛ و غیره یافت. فارغ ‏التحصیلان یک رشته زمانی در جامعه موفق می‏ شوند که بتوانند برای خود کارآفرینی نمایند. به نظر من دو حوزه‏ای که کتابداران می‏ توانند برای خود کارآفرینی نمایند، «صفحه ‏آرایی کتاب» و «نمایه ‏سازی» به ویژه نمایه ‏سازی کتاب و دایره‏ المعارف و غیره است.

o        تدوین کتابشناسی‏ های تخصصی برای شرکت‏ ها و سازمان‏ ها

o        صفحه ‏آرایی کتاب، و نظارت فنی بر چاپ و نشر برای ناشران

o        نمایه ‏سازی کتاب برای ناشران

o        نمایه‏ سازی روزنامه‏ های محلی

o        نمایه‏ سازی عکس و سایر مدارک برای سازمان‏ ها و شرکت‏ ها

o        نمایه‏ سازی مجله‏ های علمی

o        نمایه‏ سازی مجله‏ های عمومی

o        مشاور اطلاعاتی مجله‏ ها

o        مشاوره اطلاعاتی به سازمان ها و شرکت‏ ها