مشاوره اطلاعاتی

مقدمه

مرکز اطلاعات و مدارک ملی اسپانیا (CINDOC) از سال 2004  اقدام به راه اندازی طرحی (www.webometrics.info) کرده است که به رتبه بندی وبگاه های دانشگاهی کشورهای مختلف می پردازد و سالی یکبار فهرست 3000 دانشگاه برتر جهان را اعلام می نماید. این رتبه بندی بر اساس معیارهای کّمی (تعداد صفحه های وب منتشر شده توسط هر دانشگاه و تعداد پیوندهای دریافتی توسط هر وبگاه از سوی سایر وبگاه ها) می پردازد. این رتبه بندی به بررسی کیفیت و محتوای وبگاه ها و منابع نمی پردازد. اگرچه این نظام رتبه بندی اشکال های فنی و روش شناختی دارد اما سؤال این است که: جایگاه وبگاه های دانشگاهی ایران در این فهرست طولانی سه هزار دانشگاه جهان کجاست؟

در رتبه بندی توسط اسپانیایی ها، نام دانشگاه هایی وجود دارد  که نه اهمیت علمی بالایی دارند و نه از نظر تعداد دانشجو و قدمت تاریخی قابل مقایسه حتی با دانشکده علوم دانشگاه تهران هستند ولی رتبه بهتری از دانشگاه های ایران دارند. این مسأله پرسش های دیگری را مطرح می کند. آیا وبگاه آنها بهتر طراحی و سازماندهی شده است؟ آیا آنها محتوای اطلاعاتی بیشتری از دانشگاهی مثل دانشگاه تهران دارند؟ آیا اساتید و دانشجویان آزادی بیشتری در انتشار اطلاعات و مقاله های علمی خود دارند؟ آیا وبگاه های ایرانی مشکل فنی و محتوایی دارند؟ آیا موتورهای کاوش با وبگاه های ایرانی مشکل دارند؟ آیا وبگاه های ایرانی تغییر آدرس می دهند؟ 

جواب برخی از این پرسش ها در سال 2005 در پژوهشی در مورد  "ضریب تأثیرگذاری وبگاه های دانشگاهی ایران" داده شده است.

جایگاه نخستین دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی، متعلق به وبگاه دانشگاه تهران، دانشگاه مادر ایران، با رتبه 1744 است. وبگاه دانشگاه تهران در میان کشورهای خاورمیانه رتبه 29 را دارد که رتبه نخست از آن دانشگاه اسرائیلی اورشلیم (بیت المقدس) است. چرا؟ جواب ساده است. نگاه شود به جدول زیر. البته توجه داشته باشید که این ارقام تقریبی است که موتور کاوش یاهو نشان می دهد:

برای کسب تعداد پیوندهای دریافتی از سایر وبگاه ها به هر وبگاه رجوع شود به یاهو:

linkdomain:ut.ac.ir -domain:ut.ac.ir

linkdomain:huji.ac.il -domain:huji.ac.il

برای کسب تعداد صفحه های منتشر شده توسط هر وبگاه رجوع شود به یاهو:

domain:ut.ac.ir

domain:huji.ac.il

اجازه دهید یک مقایسه دیگری بین این دو دانشگاه داشته باشیم. این بار از موتور کاوش گوگل استفاده کنیم. در این قسمت از پژوهش، برای به دست آوردن تعداد کل فایل­های نمایه سازی شده از هر دانشگاه خاص در موتور کاوش گوگل از دستور "site:" و "filetype:" (نوع فایل) استفاده شده است. به عنوان مثال:

site:ut.ac.ir/ filetype:HTML

جدول بالا نوع فایل و تعداد آن توسط دو دانشگاه پیش گفته را به خوبی نشان می دهد. نوع فایل های بالا در اغلب کشورها از محبوبیت بیشتری برخوردارند؛ به ویژه پنج نوع فایل نخست. بنابراین مدیران وبگاه ها می توانند توجه بیشتری به این نوع فایل ها داشته باشند. 

پیشنهادها

- دانشگاه­ها و دانشکده­ها باید بودجه­های خاص برای طراحی، تأمین و نگهداری وبگاه­های خود در نظر بگیرند.

- دانشگاه­ها سعی نمایند که صفحه­های خود را با استفاده از فرمت­هایی مانند (HTML, HTM, PDF, ASP, DOC) منتشر نمایند که موتورهای کاوش بهتر پوشش می­دهند. از انتشار فایل­هایی با فرمت فلش جلوگیری نمایند.

- برای تمامی اعضای هیأت علمی، کارکنان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی صفحه (فضای خاص) طراحی کرده و به آنها اجازه انتشار آثار علمی خود، رزومه و شرح فعالیت­های علمی و حرفه­ای داده شود.

- از تمامی اعضای هیأت علمی خواسته شود که شرح درس و منابع هر درس را روی وبگاه دانشگاه گذاشته و دانشجویان را وب­محور بار آورند.

- وبگاه دانشگاه باید یک نقشه وبگاه (Site map) داشته باشد تا روبات موتورهای کاوش بتوانند از طریق آن صفحه­های وب دانشکده­ها و گروه­های آموزشی را نمایه­سازی نمایند.

- زیر دامنه ها و دایرکتوری های اختصاص داده شده به هر دانشکده، گروه یا بخش به خوبی تعریف شود و هرگز تغییر داده نشود.

- سعی شود بیشتر به زبان انگلیسی نوشته شود زیرا هم موتورهای کاوش و هم جامعه بین المللی توجه بیشتری به زبان انگلیسی دارند.

نتیجه گیری

نظام رتبه بندی پیشنهادی توسط گروه وب سنجی اسپانیا دارای مشکلات و مسائل زیادی است و در مجموع به نفع کشورهای انگلیسی زبان، دانشگاه های مشهور، قدیمی و دارای بودجه های کلان می باشد. این رتبه بندی در اصل بر مبنای ضریب تأثیرگذاری وب پایه ریزی شده است و این روش سنجش تأثیرگذاری دارای معایب و مشکلات خاص خود می باشد که برخی از آنها در مقاله در مورد "ضریب تأثیرگذاری وب: بررسی انتقادی" مطرح شده است. با این تفاسیر حضور ضعیف دانشگاه ها و مراکز پژوهشی ایران در محیط وب با هیچ عنوانی قابل توجیه نیست. جا دارد که مدیران وبگاه ها، رؤسای دانشگاه ها و دانشکده ها و اساتید توجه بیشتری به وبگاه دانشگاه تحت مدیریت خود داشته باشند و آن را به یک منبع وب ارزشمند برای دانشجویان، اساتید و کارکنان خود در وهله نخست و برای جامعه ایران و جهان در وهله دوم تبدیل نمایند و وبگاه ها از حالت منفعل درآیند.

منابع برای مطالعه

بجورنبُرن، لُنارت؛ اینگورسن، پیتر (1382). چشم­اندازهایی بر وب­سنجی. ترجمه علیرضا نوروزی و زهرا بیگدلی. علوم اطلاع رسانی. فصلنامه اطلاع رسانی، دوره 19، شماره اول و دوم. ص. 64-81.

نوروزی، علیرضا (1384). ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی از وب­سایت­های دانشگاهی ایران. مطالعات تربیتی و روانشناسی، ویژه­نامه کتابداری. دوره 5، شماره 2، ص. 105-119. 

نوروزی، علیرضا (1385). بررسی میزان حضور ایران در وب. فصلنامه کتاب.

Noruzi, A. (2006). "The Web Impact Factor: A Critical Review". The Electronic Library, 24(4): 490-500. Available at: E-LIS, E-prints

Noruzi, A. (2006). "Web Presence and Impact Factors for Middle-Eastern Countries". Online Magazine, March/April, 30(2): 22-28. Available at: E-LIS, E-prints

Noruzi, A. (2005). "Web Impact Factors for Iranian Universities". Webology, 2(1), Article 11. Available at: http://www.webology.org/2005/v2n1/a11.html