مقدمه

فناوری اطلاعات و ارتباطات مهم‏ترین ابزاری است که می‏تواند هر مجموعه‏ای را از یک شرکت کوچک و حتی خانواده گرفته تا یک شهر، کشور، قاره و جهان مورد تحول قرار دهد. مجموعه فناوری اطلاعات و ارتباطات هیچ جایگزینی ندارد و فرصت بسیار جدی و مناسبی برای کشورهایی است که دچار عقب‏ماندگی هستند که باید با تصمیم‏گیری دقیق و شجاعانه عقب‏ماندگی خود را جبران کنند (قالیباف، 1387). فناوری اطلاعات و ارتباطات، و در رأس آن اینترنت و منابع اطلاعاتی وبی به‏ویژه دانشنامه‏ها جایگاه ویژه‏ای در بالا بردن سطح آگاهی و دانش مردم ایران و جهان نسبت به تاریخ، فرهنگ، تمدن و وضعیت موجود شهر تهران و کشور ایران دارند.

تهران‏پدیا یک دانشنامه یا دائره‌المعارف اینترنتی ایرانی با محتوای آزاد است که مقاله‏های آن توسط دانشمندان، متخصصان، دانشجویان، اساتید، شهروندان، و پژوهشگران علاقه‏مند ایرانی و خارجی، ایجاد می‏شود.

تهران‌پدیا (Tehranpedia) یک دانشنامه اینترنتی چندزبانه با محتویات آزاد است که با همکاری علاقه‏مندان داوطلب از سراسر جهان نوشته می‌شود و مقاله‏های آن می‌تواند توسط هر کسی که به اینترنت دسترسی دارد ایجاد یا ویرایش شود و توسط کارکنان دانشنامه در نهایت مدخل‏ها کنترل می‏شود. نام تهران‌پدیا واژه‌ای ترکیبی است که از واژه‌های ویکی (وب‌گاه مشارکتی) و انسیکلوپدیا (Encyclopedia: دانشنامه) گرفته شده است.

تهران‏پدیا، دانشنامه یا دایرةالمعارفی است که شامل اطلاعاتی جامع درباره  تهران است. تهران‌پدیا، دانشنامه‌ای است که از طریق مشارکت خوانندگانش (ایرانیان و به‏ویژه تهرانیان مقیم ایران و خارج) نوشته می‌شود. تهران‌پدیا نوع خاصی از دانشنامه‏هاست که از نرم‏افزاری با نام ویکی استفاده می‏کند که مشارکت علمی خوانندگان و کاربران را آسان می‌سازد. افراد علاقه‏مند بسیاری در جهت بهبود تهران‌پدیا تلاش خواهند کرد و صدها ویرایش در هر ساعت انجام خواهد شد. تمام ویرایش‌ها در تاریخچه مقاله‏ها و تغییرات اخیر ثبت خواهد شد. تغییرات نامناسب به‏طور معمول به سرعت حذف می‌شوند و دسترسی افرادی که مدام به خرابکاری می‌پردازند، بسته خواهد شد. بنابراین هیچ‏کس نمی‌تواند در تهران‌پدیا اخلال ایجاد کند.

«هر کسی» می‌تواند هر مقاله‌ای (مدخلی) را ایجاد، ویرایش، اصلاح، جرح و تعدیل نماید و کیفیت علمی آن را افزایش دهد. «هر کسی» نیز می‏تواند پیشنهاد حذف یک مدخل را بدهد؛ البته پیشنهاد باید منطقی و اصولی باشد. بنابراین تمامی ایرانیان مقیم داخل و خارج دعوت می‌شوند تا از نظر محتوا، قالب‌بندی یا اشتباهات ویرایشی، مقاله‏ها را ویرایش نمایند. هر اثری و هر مقاله‏ای قابل تصحیح و بهتر شدن در آینده است. می‏توان به‏راحتی اقدام به ایجاد یک مدخل (مقاله) کرد؛ مقاله‏ها را ویرایش کرد و در تبدیل تهران‌پدیا به بهترین منبع اطلاعاتی برای معرفی پایتخت کشور عزیزمان ایران و شناساندن آن به ایرانیان و جهانیان کمک کرد.

اینترنت و نرم‏افزارهای نسل جدید وب 2 موسوم به ویکی، امکان تولید دانشنامه‏های کاربرپسند عمومی با میلیون‌ها مقاله را فراهم نموده است. با مهیا شدن زیرساخت‌های فنی در کشور از جمله گسترش امکان دسترسی به اینترنت و در راستای معرفی کشور عزیزمان ایران به جامعه جهانی در قالب محتوایی که خود می‏پنداریم که درست است نه آنچه که بیگانگان در مورد ما می‏نویسند، این دانشنامه (چند زبانه: فارسی، انگلیسی، فرانسه و غیره) شکل گرفته است. هدف اصلی آن ارائه محتوایی است که بتواند جامعه ملی و جهانی را به صورت درست و مطلوب راهنمایی کند و موجب ارتقای دانش، اصلاح و تقویت نگرش آنان شود.

تهران‌پدیا (تهرانیکا) که خود جزیی از دانشنامه ایران‏پدیا  (Iranpedia) است با استفاده از توانامندی‏‌ها و ظرفیت‌های فناوری‏های اطلاعاتی و ارتباطی نوین (اینترنت، وب 2 و ...) به عنوان یکی از ابزارهای آگاهی‏رسانی به جامعه ملی و جهانی شکل گرفته است.

تهران‏پدیا، یک کتاب مرجع مشارکتی شهروند-مدار و مردمی است که به مطالعه و معرفی جنبه‏های مختلف اجتماعی، تاریخی، سیاسی، جمعیت‏شناسی، جغرافیایی، توریستی، فرهنگی و دینی کلان‏شهر تهران می‏پردازد. در راستای تحقق بخشیدن به بند نخست «منشور علمی شهرداری تهران» جهت بهره‏مندی مستمر و نهادمند از «خرد جمعی» شهروندان تهرانی به منظور تولید اطلاعات زنده و جامع در مورد کلان‏شهر تهران، دانشنامه تهران‏پدیا نیازمند حمایت همه‏جانبه مرکز مطالعات و برنامه‏ریزی شهر تهران و شهرداری تهران است. بنابراین، تدوین این دانشنامه مردمی که خود نوعی مطالعه است یکی از رسالت‏های مهم مرکز مطالعات و برنامه‏ریزی شهر تهران برای پیشبرد شهر الکترونیک و شهروند-مداری به حساب می‏آید.

رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت‏الله خامنه‏ای در تاریخ 9/7/1376 فرمودند: «علم برای امروز و فردای ما حیاتی است». بر این اساس، دانشنامه تهران‏پدیا نیز برای امروز و فردای شهر تهران حیاتی است. در واقع، تهران‏پدیا آیینه تمام‏نما و نقشه جامع علمی شهر تهران است که ویژگی‏های مختلف اجتماعی، تاریخی، سیاسی، جمعیت‏شناسی، جغرافیایی، توریستی، فرهنگی و دینی کلان‏شهر تهران را بازنمایی می‏نماید. 

بیان مساله

تهران به عنوان پایتخت ایران، یکی از کلان‏شهرهای جهان و بزرگ‏ترین شهر ایران است. تاثیرات انقلابی، سیاست‏گذاری‏ها و برنامه‏ریزی‏های سیاسی، فرهنگی و علمی تهران به‏ویژه در صد سال اخیر، در سطح ملی انکارناپذیر است. تهران مهم‌ترین شهر دانشگاهی، علمی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، و فرهنگی کشور است. لذا شایسته است که در شهر تهران مفاخر ملی کشور به نحو شایسته مورد تجلیل و معرفی قرار گیرند و وجهه فرهنگی، علمی، سیاسی و اقتصادی این شهر کهن به جامعه کشور و جهان معرفی شود. تهران نمونه و الگویی برای سایر شهرهای ایران است و هر طرحی که در تهران اجرا شود، راهنمای عملی سایر شهرهای کشور است. بیشترین پژوهشگاه‏ها، دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی به‏ویژه در سطح تحصیلات تکمیلی در تهران قرار دارند. در واقع، تهران یک شهر دانشگاهی هم هست و از این نظر شرایط کاملاً متفاوتی دارد.‌ از نظر آثار فرهنگی نیز از غنی‌ترین شهرهای کشور است.

اگرچه تهران، زمانی یک روستای‌ آباد بیش نبود، اما آنچه امروز به نام تهران خوانده می‌شود و مجموعه‌ای از شمیرانات و شهرری و تهران است، سابقه دیرینه‌ای دارد.‌ از زمان آق‏قویونلوها در تهران، آثار تاریخی وجود دارد که این‏ها بیانگر گرایش هنری هنرمندان تهران قدیم و نشان‌دهنده اعتقادات آنان است. برای نمونه، قدیمی‌ترین آثار تهران در حوزه امامزاده اسماعیل (ع)، نشان می‌دهد که مردم تهران، سال‌ها حتی پیش از صفویه، علاقه خاصی به اهل بیت و امامان(ع) داشته‌اند؛ چون تمامی هنر خود را در زیباتر نشان دادن این فضا به کار گرفته‌اند. این‏ها هم بخشی از سرمایه‌های تهران است. ما کاروان‏سراهایی از دوران صفویه، قاجاریه، پهلوی اول و دوم داریم و این‏ها بخشی از سرمایه‌های فرهنگی تهران هستند که هویتی هم به شهر می‌دهند  (مسجدجامعی، 1387).‌

نخستین بیمارستان‌ها، دانشگاه‏ها، مراکز علمی-پژوهشی، سینماها، و غیره در تهران ساخته شده‏اند و سپس در سایر شهرها ایجاد شده است. سینمایی که اکنون در خیابان مولوی است قدمت بسیار زیادی دارد و جزو سینماهای کهن تهران به شمار می‌رود.‌ این‌ها سرمایه‌هایی هستند که مورد توجه واقع نشده است. شما کمتر سراغ دارید شهرداری را که به این آثار توجه کرده باشد. توجه به معنی بازسازی و حفظ و تغییر کاربری است.‌ بسیاری از مشاهیر در تهران بوده‌اند. همه بزرگان در این 200 سال اخیر در تهران بوده‌اند. بزرگان مشروطه و بزرگان انقلاب اسلامی در تهران بوده‌اند. مرکز مهم‌ترین وقایع مانند مشروطه تهران بوده است. مرکز نهضت ملی شدن صنعت نفت (امسال صدمین سال آن است) تهران بوده است. مرکز آغاز انقلاب اسلامی هم تهران بوده است. انقلاب اسلامی نیز بخشی از هویت تهران است. انقلاب، حادثه مهمی در تاریخ زندگی و کشور ما بوده و لازم است توجه ویژه‌ای به حفظ این آثار بشود (مسجدجامعی، 1387).

هویت بخشی به تهران، مساله‌ای است که در دوره جدید مدیریت شهری به آن توجه می‌شود و این هویت، ریشه در تاریخ، فرهنگ و آداب و رسوم تهران دارد و به هرحال نگاه هویتی به تهران، سیاستی است که با جدیت در شهرداری و شورای شهر دنبال می‌شود. بنابراین برای بهبود روند مدیریت شهری تدوین و راه‏اندازی دانشنامه تهران‏پدیا‏ قابل تحقق است و تلاش‌مان نیز این است که دستگاه‌ها را هم وارد مساله بکنیم تا آن‌ها هم سرمایه‌گذاری کنند. 

 کلان‏شهرها جایگاه تعیین‏کننده‏ای در مدیریت ملی و مدیریت شهری دارند. معرفی و مطالعه کلان‏شهری مانند تهران که پایتخت کشور است در توسعه پایدار ملی می‏تواند نقش بسزایی داشته باشد. تصمیمات اتخاذ شده در تهران به سرعت در کل کشور تاثیرگذار خواهد شد. در نتیجه، همواره تحولات مدیریت شهری و توسعه شهری کلان‏شهر تهران به عنوان الگوی رفتاری مورد توجه سایر کلان‏شهرهای کشور قرار می‏گیرد. به همین دلیل تهران‏شناسی و معرفی همه‏جانبه تهران (دانشنامه تهران‏پدیا) به جامعه ملی و جامعه جهانی در ابعاد اقتصادی، فرهنگی، سیاسی یک ضرورت اجتناب‏ناپذیر است.

اهداف تهران‌پدیا

هدف کلی:

تهران‌پدیا، هم سو با هدف‏ها و آرمان‏های والای نظام جمهوری اسلامی ایران و در راستای تحقق هدف‌های ارزشی، آموزشی، ترویجی و آگاهی‏رسانی شهرداری تهران در جهت تقویت، تکمیل و توسعه آگاهی‏رسانی عمومی و ارائه خدمات شهر الکترونیک حرکت خواهد کرد.

اهداف جزیی:

ایجاد یک منبع اطلاعاتی جامع (دانشنامه) در مورد شهر تهران

ارائه محتویات علمی متنوع (جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، دینی، علمی و غیره) در مورد تهران و ایران به زبان‏های مختلف

حفظ و تداوم اررزش‌های اسلامی و ملی

تکمیل برنامه‌ها و فعالیت‌های مربوط به شهر تهران

استفاده مناسب از ظرفیت‌ها و قابلیت‌های فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی نوین

ارائه مطالب و مقاله‏های صحیح و معتبر در مورد تهران و ایران به منظور اصلاح نگرش جامعه جهانی نسبت به کشور

طبقه‌بندی و سازماندهی موضوعی مقاله‏ها و مطالب برای تسهیل دسترسی به مطالب

فراهم کردن دسترسی آزاد به اطلاعات در مورد تهران و ایران