در جهان کنونی بسیاری از دولت‌ها سعی دارند اقتصاد خود و هزینه‌های سرسام‌آور دولت را «تعدیل» نمایند، در چنین شرایطی هیچ‌چیز بهتر از انتقال هزینه‌ها به فقرا و طبقات ضعیف جامعه نیست و این کار اصولاً با نام «مشارکت مردمی و خودیاری» انجام می‌شود.

دکتر بهشتی یکی از متفکرین و نظریه‌پردازان انقلاب اسلامی ایران و به‌ویژه نظریه‌پرداز اقتصاد تعاونی، در سخنرانی خود در آذرماه سال 1359 در جمع دانشجویان دانشگاه تهران، می‌گویند:

«یکی از راه‌های جداسازی و منزوی کردن توده‌ی مردم، در عرصه سیاست و تصمیم‌گیری و سرنوشت‌سازی، این است که کاری کنیم تا مردم آنقدر از صبح تا شب به فکر مسائل اقتصادی باشند که اصولاً به یاد مسائل سیاسی نیافتند. این سیاست خرید و فروش قسطی که رژیم گذشته [رژیم پهلوی] کارمندان، کارکنان، و کارگران را دچار آن ساخته بود، همین بود، و هم اکنون نیز .........

باید این سیاست‌های شوم اقتصادی را که انسان را برده اقتصاد می‌کند، از بین برد و جای آن برنامه‌ریزی و سیاستی اعمال کنیم که اقتصاد به خدمت انسان درآید. انسان اگر با آرامش خاطر سوار دوچرخه شود، بسیار بهتر از آن است که یک ماشین پیکان داشته باشد ولی آنقدر نگران پرداخت قسط آن باشد که اصلاً رغبت نکند سوار آن شود. واقعاً باید کاری کرد که دغدغه قسط آخر ماه، لذت بهره‌مندی انسان را از وسایل از بین نبرد و آدمی مجبور نباشد برای تهیه هزینه‌های روزانه‌اش تن به هر کار دیگری بدهد. بسیاری از مشاغل کثیف و پست را افراد با میل و رغبت نمی‌پذیرند، بلکه در همین تنگناهای اقتصادی به سراغ آن می‌روند و انسانیت خود را فدا می‌کنند و می‌فروشند، در اقتصاد جمهوری اسلامی باید جولی این امور گرفته شود و باید فرصتی داده شود تا این گونه افراد در سرنوشتشان شرکت کنند.

انسانی که صبح تا شب دنبال مبلغی ناچیز برای تامین زندگی خود می‌دود، کی وقت فکر کردن به مسائل سیاسی را دارد، کی فرصت دارد روزنامه بخواند و یا اخبار گوش کند؟

کی وقت دارد در جلسات تجزیه و تحلیل سیاسی شرکت کند؟ باید افراد این کشور حداقل هفته‌ای یک جلسه در جلسات بحث و تحلیل سیاسی شرکت کنند. شنیدن اخبار رادیو و تلویزیون و یا حتی شنیدن و گوش دادن یا دیدن جلسات مناظره تلویزیونی کافی نیست، باید خودشان در جلسات بحث شرکت کنند تا قدرت تحلیل پیدا کنند، و این وقتی است که برای آنان وقت آزاد بگذاریم تا بتوانند در اداره کشور شرکت کنند، یعنی سهمی را که هر انسانی در هدیات امور سیاسی کشور دارد، درست ایفا کند. اگر می‌خواهند کسانی را انتخاب کنند، این انتخاب از روی شناسایی و آگاهی باشد، فرصت تحقیق کردن پیرامون انتخاب شوندگان وجود داشته باشد. این‌ها همه نیاز به وقت و فراغت دارد. پس برنامه اقتصادی باید این وقت و حتی این فراغت خاطر را به این افراد بدهد». (دکتر بهشتی، 1359).

منبع

 تعاون و اندیشه‌های اقتصادی شهید دکتر بهشتی. تهران: وزارت تعاون، معانت تحقیقات، آموزش و ترویج، دفتر ترویج و توسعه مشارکتهای مردمی، 1387.