مشاوره اطلاعاتی

به نظر می‏رسد که حرف‏های رانگاناتان درباره کتابخانه به عنوان یک موجود زنده و فعال که اجزای زنده‏ای دارد، درست تعبیر نمی‏شود. در زیست‏شناسی اُرگانیسم (موجود) را این‏گونه تعریف می‏کنند:  اُرگانیسم یا اَندامگان به معنای یک موجود (سامانه) زنده و مرکب از اعضاء می‏باشد که با تأثیرشان بر یکدیگر، امکان تطابق و سازگاری با محیط و تضمین بقاء و پایداری کل آن موجود زنده را فراهم می‏نمایند. موجودات زنده و فعال با مشخصه‏های زیر از غیرزنده‌ها متمایز می‌شوند: پاسخ به محرک، تولید مثل، رشد، بقا و ترمیم خود

اگر با این تعریف زیست‏شناختی به تعریف رانگاناتان از کتابخانه نگاه شود می‏بینیم که کتابخانه لازم است پاسخ‏گوی نیازهای جامعه باشد؛ تولید مثل کند و واحدهای جدید متناسب با پیشرفت فناوری ایجاد کند؛ رشد داشته باشد؛ و برای حفظ بقای خود هر از گاهی ترمیم و بازسازی شود. لذا نبایستی فقط به تغییر نام این موجود زنده اکتفا کرد.

آنچه که از حرف‏های برخی از دوستان برداشت می‏شود این است که فکر می‏کنند (البته مطمئن نیستند) که تنها لازم است که نام این موجود عوض شود؛ و کم‏تر به کارکردها، محتوا و درون‏مایه، مسائل شغلی، ارتقای حقوق و مسائل صنفی آن فکر می‏کنند. برخی از دوستان درون‏مایه و آب حیات این موجود زنده که آن را فعال و زنده نگه می‏دارد را فراموش کرده‏اند. برخی فکر می‏کنند که با تغییر نام کتابداری به دانش‏شناسی؛ تغییر واژه کتابخانه به دانش‏خانه؛ و کتابدار به دانش‏دار، از این پس همه مشکلات حل می شود و همه در برابر آن‏ها تعظیم خواهند کرد. البته امیدوارم که مشکلات حل شود، ما که بخیل نیستیم. آرزوی ما هم رشد و توسعه فرهنگ کتابخوانی و کتابخانه‏داری است.

جهت اطلاع به عرض می‏‏رساند که پنج سال است که نام گروه بحث ایران کـــــــیـــــــس برابرنهاده انگلیسی عنوانی است که امروز برای رشته کتابخانه‏داری انتخاب شده است؛ اما در این پنج سال هیچ کس نگفت چرا این نام انتخاب شده است. فقط چند نقد و نامه دریافت کردم که چرا این نام شکشی برای گروه بحث انتخاب شده است.

Group name: IranKIS (KIS: Knowledge & Information Science)

حرف برای گفتن زیاد است ولی چه فایده دارد.

تجربه:

از  مهدکودک‏های فرانسه و کانادا دیدن کردم، داخل هر کلاس یک قفسه کتاب بود که روی آن نوشته بود

Bibliotheque

از مدارس فرانسه و کانادا دیدن کردم: داخل هر کلاس یک قفسه بود و روی آن باز هم نوشته بود:

Bibliotheque

در مدارس یک مکانی هم وجود دارد (یک ارگانیسم زنده و پویا) که روی آن نوشته است: Bibliotheque

البته این مکانیسم زنده و پویا فقط برای دیدن نیست؛ بلکه هفته‏ای یکبار معلم محترم تمامی بچه‏های کلاس خود را به آنجا می‏برد تا کتاب جدیدی انتخاب نمایند و کتاب هفته قبل خود را برگردانند. در دانشگاه‏ها و شهرداری‏ها هم هنوز مکانی وجود دارد که روی آن نوشته است بیبلیوتک یا لایبرری که این نام هرگز باعث نشده است که کسی آزرده شود و کارکنان آن ناراحت نیستند که چرا نام آن عوض نمی‏شود؛ بلکه خوشحال هم هستند.

بدینسان بود که به این نتیجه رسیدم که در حوزه کتابخانه‏داری ایران، ده‏هاست فقط روی نام این نهاد بیچاره بحث می‏شود و کمتر به مسائلی چون افزایش حقوق و مزایا، تغییر محتوای رشته و کتابخانه، بالا بردن سواد اساتید، ایجاد فرصت‏های شغلی جدید، دفاع از حقوق صنفی کتابدار، نظریه پردازی برای گسترش کتابخوانی در مهدکودک‏ها و مدارس که نخستین نهادهای آموزشی و فرهنگی هستند که کودک با آن‏ها برخورد می‏کنند، و ... پرداخته می‏شود. بحث درباره کتابخانه‏های عمومی و دانشگاهی که موضوع دیگری است که سخن گفتن در باب آن هم فایده‏ای ندارد.

هنوز هم یادم هست که هجده سال پیش وقتی که دانشجوی کارشناسی بودم یکی از سران این رشته می‏گفت که قرار است در مدارس کتابخانه ایجاد شود و با آموزش و پرورش صحبت می‏کنیم. هجده سال گذشت ولی دریغ از هرگونه تحولی در مدارس. متاسفانه ما مسائل پایه و زیرساخت‏های فرهنگی برای کتابخوانی و کتابخانه‏داری را رها کرده ایم و می‏گوییم چرا جامعه به ما کتابداران (ببخشید شما دانش‏شناسان و دانش‏داران) احترام نمی‏گذارند و رشته ما را نمی‏شناسند.