مشاوره اطلاعاتی

آفت‏های مهم توسعه علمی کشور عبارتند از:

سیاست‏زدگی، دولت‏زدگی و نفت‏زدگی سه آفت مهم توسعه علمی کشور است.

سیاست‏زدگی و دولت‏زدگی مشکل اصلی توسعه علمی کشور است.

سیاست‏زدگی

دولت‏مردان بایستی اجازه دهند حوزه "تولید علمی" از سیاست جدا باشد. 

دولت‏زدگی

دولت وظیفه دارد که به تحقیق و توسعه علمی کشور کمک و حمایت کند. زیرا بایستی مالیات‏هایی که مردم می‏پردازند در جهت توسعه علمی کشور به کار گرفته شود. اما بر اساس اصل 44 قانون اساسی بایستی مراکز تحقیقاتی و آزمایشگاه‏ها در اختیار بخش خصوصی قرار گیرد و یا بخش خصوصی مجال و اجازه تاسیس و راه‏اندازی مراکز تحقیقاتی داشته باشد.  

دولتی بودن علم و نبود مراکز پژوهشی رقابتی خود علت بسیاری از مشکلات است. بنابر این بایستی اصل 44 و رقابتی شدن مراکز پژوهشی را احیا کرد. 

چالش‌های پژوهش

الف. مشكلات بین‌المللی مرتبط با پژوهش‌های نظام سلامت

1.  كمتر از 10 درصد منابع پژوهشی دنیا برای 90 درصد از مشكلات بهداشتی دنیا (به طور  عمده در كشورهای در حال توسعه) هزینه می‌شود.

2.  هر سال حدود 75 میلیارد دلار برای تحقیق هزینه می‌شود ولی تنها 3 میلیارد آن برای كشورهای در حال توسعه است.

3.  بروز بیماری‌های بازپدید و نوظهور

4.   تغییر الگوی بیماری‌ها

5.  تجارت جهانی

6.  خصوصی‏سازی

7.  گسترش فقر

8.  بحران‌های اقتصادی

9.  جنگ‌ها و تعارضات منطقه‌ای و كشوری

10.     تغییرات جمعیتی 

ب. مشكلات پژوهش

1.   به بیان مسأله به جای حل مسأله منجر می‌شود.

2.   در بیان مسأله نگرش سیستمیك ملاحظه نمی‌شود و در نتیجه مسأله به صورت ناقص توصیف یا تحلیل می‌گردد.

3.   اولویت‌ها مورد عنایت قرار نمی‌گیرند.

4.   به تحقیقات كاربردی كمتر توجه می‌شود.

5.   به جای استفاده مؤثر از تكنولوژی موجود، رغبت به كشف تكنولوژی جدید وجود دارد.

6.   نتایج تحقیق به اندازه كافی در اختیار مصرف كنندگان بالقوه آن قرار نمی‌گیرد.

7.   نتایج تحقیق به صورتی كه قابل استفاده و قابل فهم باشد، ارایه نمی‌گردد.

8.   تحقیق امری است تفننی برای كسب پرستیژ و ارتقا.

9.   تحقیق امری است لوكس از آن خواص

10.   موضوع تحقیق را محقق تعیین می‌كند نه مصرف كننده

11.   نتیجه تحقیق به دست مصرف كنندگان آن نمی‌رسد

12.   ارتباط بین مصرف‌كنندگان تحقیق و محققین وجود ندارد.

13.   گاه موضوع تحقیق به دلیل دنورها و موقعیت مجله‌های بین‌المللی به كشورهای جهان سوم تحمیل می‌شود.

14.   ذهنیت جدا بودن مدیر از عضو هیأت علمی و محقق

15.   محدودیت منابع (نیروی انسانی، امکانات و تجهیزات، اعتبارات)

16.   قوانین و مقررات اداری و مالی حاکم بر تحقیق  

فرصت‏ها و قوت‏ها:

1.       وجود منابع غنی پژوهشی

2.       وجود تعداد زیادی دانشجو و اعضای هیات علمی علاقه‏مند

3.       تنوع گروه‏های آموزش

4.       علاقه به گسترش همکاری‏های پژوهشی چند مرکزی و بین‏المللی در بین دانشگاه‏ها

5.       علاقه‏مندی به فراگیری و آموزش پژوهش‏های مرتبط در بین اعضای هیات علمی

6.       وجود زمینه‏های حمایتی در بین مسؤولان وزارتخانه جهت توانمند کردن اعضای هیات علمی 

تهدیدها و ضعف‏ها:

1. نامناسب بودن نظام آموزش عالی برای تربیت پژوهشگران و کارآفرین نبودن نظام آموزش عالی
2. نامناسب بودن روند تشکیلات (جذب، ارتقا، ارزشیابی، استخدام) اعضای هیات علمی (گزینش نامناسب اعضای هیات علمی)
3. جاذبه بخش خصوصی برای فعالیت‏های پژوهشی اعضای هیات علمی
4. ارزشگذاری ضعیف و نامناسب برای فعالیت‏های پژوهشی
5. سیاستگذاری‏های نامنطبق با رسالت آموزشی و پژوهشی دانشگاه
6. ضعف کار گروهی و همکاری در نظام دانشگاهی
7. شفاف نبودن وظایف پژوهشی هیات علمی
8. کمبود انگیزه لازم برای پژوهش
9. ضعف مهارت‏های پژوهشی هیات علمی و دانشجویان
10.  ضعف مدیریت در جهت‏دهی به عملکرد هیات علمی و اولویت‏گذاری پژوهشی
11.  ضعف نظام تشویق و ارزشگذاری مناسب برای هیات علمی پژوهشی
12.  عدم وجود ساختار پژوهش در گروه‏های آموزشی دانشگاه‏ها
13.  ضعف شدید ارتباط بین دانشگاه‏ها و بخش صنعت
14.  هدف‏دار نبودن برنامه‏های پژوهشی
15.  نظام پرداخت در بخش پژوهش و اختلاف با بخش خصوصی
16.  ضعف نظام اطلاعات علمی کشور (فقدان پایگاه‏های اطلاعاتی جامع)
17.  عدم توجه به نظام اخلاق در پژوهش (رعایت حق‏مؤلف، فرهنگ استناد و ...)  

نفت‏زدگی

            در مورد نفت‏زدگی باید اظهار داشت که بیشترین پژوهش‏های کشور در حوزه نفت و شیمی است و در حوزه‏های علمی دیگر کمتر سرمایه‏گذاری شده و می‏شود. این شیوه سیاست‏گذاری علمی خودبه‏خود ما را وابسته به نفت نگه می‏دارد و مانع از سرمایه‏گذاری علمی و پژوهشی در مسائل دیگر می‏شود. 

بحث

در تدوین استراتژی توسعه علمی کشور بایستی پیش‏شرط‏های زیادی مورد توجه قرار گیرند که برخی از آن‏ها عبارتند از:

1. شایسته‏سالاری در مدیریت و انتصاب‏ها در نظام علمی کشور
2. همکاری علمی با مراکز پژوهشی خارج کشور و ایرانیان مقیم خارج کشور
3. خصوصی‏سازی مراکز پژوهشی بر اساس اصل 44
4. اصلاح نظام تصمیم‏گیری و قوانین مرتبط با سیاست علمی کشور
5. کوچک و کارآمد کردن دستگاه‏های پژوهشی
6. ایجاد زمینه‏های ارتباط بین صنعت و دانشگاه 

پایین بودن بهره‏وری علمی، عدم ارتباط صنعتی و دانشگاه، عدم تطابق آموزش‏های دانشگاهی با نیازهای جامعه، دولتی بودن مراکز پژوهشی و آزمایشگاه‏ها از موانع توسعه علمی کشور به حساب می‏آیند.

            استراتژی توسعه علمی کشور در برگیرنده مجموعه برنامه‏ها، تدابیر، اقدامات و راهکارهای علمی است که بر عرصه علم و پژوهش کشور تاثیر مستقیم می‏گذارند و در بستر چشم‏اندازی بلندمدت به تامین رشد علمی و رقابت‏مندی فعالیت‏های تولید علم و دانش به‏‏طور کلی و فعالیت‏های صنعتی به‏طور خاص می‏پردازد. ضرورت‏های تدوین استراتژی توسعه علمی کشور عبارتند از:

1. تجربه موفق سایر ملل، و
2. تجربه ناموفق ایران در توسعه علمی کشور. 

سیاست توسعه علمی کشور بایستی مبتنی بر شناخت نیازها و ویژگی‏های اقتصادی و فنی امروز در مقیاس جهانی و نیز شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشور تدوین و اجرا شود. به دیگر سخن، توسعه علمی و صنعتی کشور بایستی با الزام‏های جدید فنی و اقتصادی جهان سازگار باشد و نکات زیر مورد توجه قرار گیرد:

1. توجه واقعی به نقش قانون و دولت در روابط صنعتی (به‏ویژه رابطه دانشگاه و صنعت)

2. بازنگری و اصلاح قوانین حقوق مالکیت فکری برای حمایت از نوآوری و اختراع فناوری‏های بومی

3. کمک به بین‏المللی شدن دانشگاه‏ها و مراکز پژوهشی از طریق ارتقای سطح کیفیت آموزشی مبتنی بر کارآفرینی

4. ملزم کردن دانشگاه‏ها به انجام پژوهش‏های مبتنی بر نیاز کشور. در واقع، جامعه‏مدار کردن پژوهش‏ها.